Nowe oblicze EBiŚ

Wszystkim profesjonalistom zajmującym się edukacją ekologiczną, środowiskową i edukacją dla zrównoważonego rozwoju gorąco polecamy kwartalnik Edukacja Biologiczna i Środowiskowa. Pismo przeszło metamorfozę. Ma nowego redaktora naczelnego, którym został Dr Takao Ishikawa, adiunkt na Wydziale Biologii UW, wykładowca WUM oraz popularyzatorem biologii i biochemii wśród dzieci.

Kwartalnik IBiŚ zyskał nowy atrakcyjny wygląd i jest dostępny w Internecie na stronach http://ebis.ibe.edu.pl

Najważniejsze jednak są bardzo ciekawe artykuły. Na zawartość kwartalnika sami możemy wpływać wypełniając zamieszczona na stronie kwartalnika ankietę dotyczącą naszych oczekiwań. 

Najnowsze raporty na temat stanu edukacji dla zrównowazonego rozwoju

Polecamy najnowsze raporty opracowane dla Ministerstwa Środowiska

 Edukacja dla zrównoważonego rozwoju w opiniach nauczycieli

Edukacja dla zrównoważonego rozwoju – ekspertyza

 http://ww.mos.gov.pl/kategoria/4634_edukacja_ekologiczna/ body { background: #FFF; }

Wspólczesne wyzwania edukacji ekologicznej w Polsce

W maju Ośrodek Działań Edukacyjnych ŻRóDŁA zorganizował ogólnopolską konferencję „Współczesne wyzwania edukacji ekologicznej w Polsce”.

W trakcie konferencji eksperci z ośrodków akademickich, przedstawiciele ministerstwa, praktycy z ośrodków edukacji ekologicznej  i organizacji pozarządowych dyskutowali na temat stanu edukacji służącej zrównoważonemu rozwojowi, barierach i możliwościach dla tej edukacji.

 Materiały z konferencji w postaci prezentacji prelegentów wraz z wnioskami z  obrad zamieszczone są na stronie

http://www.eko.edu.pl/konferencja/materialy/.

Wśród prelegentów znajdowali się również eksperci z Uniwersyteckiego Centrum Badań nad Środowiskiem Przyrodniczym. Serdecznie zapraszamy do korzystania z materiałów.

Uprzedź Uprzedzenia

„Uprzedź Uprzedzenia” to 20 wspaniałych zaangażowanych osób, które podjęły pierwszą tego typu inicjatywę w Polsce skierowaną do studentów i doktorantów, mającą na celu pokazanie związku pomiędzy PRAWEM a stereotypowym PRZEDSTAWIANIEM i POSTRZEGANIEM osób z niepełnosprawnościami i wpływie tej zależności na JAKOŚĆ ich ŻYCIA i partycypację społeczną.

Projekt składa się z szeregu działań, którym przyświecać będą cztery hasła: WIEM! KOMUNIKUJĘ! DZIAŁAM! ZASKAKUJĘ! Będą one miały miejsce zarówno w wirtualu (kurs on-line i wirtualna przestrzeń interakcji, wspólnie prowadzony blog) & realu (program w Warszawie). Działania projektu wychodzą również poza „cztery ściany projektu”, aby podjąć temat w inny niż zazwyczaj sposób i aby trafić z nim do szerszego grona (również przypadkowych) odbiorców (happening).

Manifest „Uprzedź Uprzedzenia” oraz inne informacje na stronie http://uprzedzuprzedzenia.blogspot.com. Polecamy zapoznanie się z treściami i zaangażowanie w działania.

Biomasa

Mgr Kamil Kwiatkowski prowadzi wspólnie z prof. Konradem Bajerem na Wydziale Fizyki i ICM projekt o zgazowaniu biomasy i odpadów organicznych.

Strona projektu: www.zgazowanie.org alias www.biomassgasification.eu, www.syngasburner.eu

 Zapraszamy do lektury opracowania dotyczącego biomasy autorstwa P. Kwiatkowskiego przygotowanego specjalnie na strony ekoedu.

Efekty projektu BEAGLE - wyniku badań ewaluacyjnych z 2010 r.

Projekt BEAGLE rozpoczął się w 2009 r., ale jego praktyczne funkcjonowanie (po opracowaniu metodologii i narzędzia w postaci interaktywnej strony internetowej) rozpoczęło się na wiosnę 2010 r. W ciągu tego roku na stronach projektu zarejestrowało się - 442 szkoły z 880 klasami z 16 krajów Europy. W tym z Polski 108 szkół z 209 klasami. Pod względem liczby zarejestrowanych szkół Polska znajduje się na pierwszym miejscu przed Wielką Brytanią (102 szkoły z 237 klasami), Słowacją (77szkoły z 159 klasami), Niemcami (54 szkoły z 94 klasami), Węgrami (49 szkoły z 70 klasami) i Norwegią (17 szkoły z 25 klasami).

Na stronie BEAGLE w 2010 r. zostało zarejestrowanych 977 drzew z czego 233 drzewa zostały zarejestrowane przez uczniów z Polski. Ta liczba również daje Polsce pierwsze miejsce przed: Słowacją (222 drzewa), Wielka Brytania (157 drzew), Niemcy (146drzewa), Węgry (44 drzewa), Norwegia (31 drzew).

Wszystkich obserwacji fenologicznych (licząc łącznie obserwacje z wszystkich faz fenologicznych) w 2010 r zarejestrowano 2195. Pod względem liczby zarejestrowanych obserwacji fenologicznych Polska znajduje się na drugim miejscu (458 obserwacji), po Słowacji (557 obserwacji) a przed Wielką Brytanią (384 obserwacje), Niemcami (333 obserwacje), Węgrami (272 obserwacje) i Norwegią (50 obserwacji).

 Również jeśli chodzi  statystkę wejść na strony Polska zajmuje wysokie drugie miejsce z odnotowanymi 5041 wejściami po Słowacji (5694 wejścia), ale znacznie pod tym względem wyprzedzając Niemcy (2500 wejścia), (2468 wejścia), Norwegię (2059 wejścia), Wielką Brytanię (1837 wejścia).

 Pod koniec realizacji projektu BEAGLE podjęte zostały działania ewaluacyjne mające na celu ocenę rezultatów projektu. W tym celu opracowano ankietę ewaluacyjną (w języku angielskim), która została przetłumaczona na pozostałe pięć języków (przez każdego z partnerów projektu).

Informacja o ankietach i prośba o ich wypełnienie została rozesłana drogą mailową do wszystkich szkół zarejestrowanych na stronach projektu BEAGLE.

Wyniki badań ankietowych

W badaniu ankietowym wzięło udział 120 osób z sześciu krajów (z których to krajów instytucje stanowiły konsorcjum projektu): Niemcy, Norwegia, Polska, Słowacja, Węgry, Wielka Brytania. Dodatkowo 12 osób spoza krajów tworzących projekt BEAGLE (10 z Rumunii, 1 z Rosji, 1 ze Szwecji) również wzięło udział w badaniu ankietowym.

 Z Polski w badaniu ankietowym wzięło udział aż 35 osób stanowiąc tym samym najliczniejszą grupę respondentów z jednego kraju. Większość z nich stanowili nauczyciele ze szkól podstawowych 64,7 % ankietowanych, następnie z gimnazjów 23,5% i z liceów 11.8%.

 Szczegółowy raport z ewaluacji projektu można pobrać tutaj.

ACT ECO - PROJEKT EDUKACYJNO- EKOLOGICZNY - MYŚL GLOBALNIE, DZIAŁAJ LOKALNIE, REAGUJ OSOBIŚCIE

Opis Projektu ACT ECO

 

Wiodące hasło ekologów całego świata „Myśl globalnie, działaj lokalnie, reaguj osobiście” od początku przyświeca również naszemu projektowi, gdyż przy pomocy naszych inicjatyw chcemy uwrażliwić młodzież szkolną oraz środowisko lokalne na problemy ekologiczne oraz zachęcić do podejmowania pozytywnych działań na rzecz ochrony środowiska oraz do włączania się, choćby symbolicznie w ogólnoświatowe akcje takie jak te w których bierzemy udział, „Ty też masz wpływ na zmiany klimatu”, „Miliard Drzew dla Planety” czy „Światowy Dzień Środowiska”.

 

Innowacyjność Projektu ACT ECO polega na połączeniu ekologii, języka angielskiego, technik komputerowych przy jednoczesnym stosowaniu interaktywnych metod w pracy dydaktycznej z młodzieżą.

Zamieszczane na naszych wystawach ulotki, odezwy i hasła przygotowywane są  przez uczniów biorących udział w projekcie, zarówno w języku polskim jak i angielskim.

 

Na realizację Projektu ACT ECO należy też spojrzeć jako na wartościowy przykład oddolnej inicjatywy obywatelskiej, tym cenniejszej, że wychodzącej od bardzo młodych obywateli – uczniów gimnazjum. Inicjatywa spotkała się już z akceptacją pana Burmistrza Miasta oraz pracowników Wydziału Ochrony Środowiska, którzy wspierają  ACT ECO we wszystkich projektach i służą radą.

 

1. Wdrożone oraz rozpoczęte działania Projektu ACT ECO w latach 2008-2010:

 

Wystawy:

 

-W czerwcu 2008 została zorganizowana multimedialna, interaktywna wystawa ekologiczna w ramach obchodów Światowego Dnia Środowiska. które zostały włączone w VI Miejskie Obchody Dni Zakopanego.

Nasze I Szkolne Obchody Światowego Dnia Środowiska  wpisały się w Program Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska – UNEP (informacja o naszych szkolnych obchodach Światowego Dnia Środowiska zostaje co rok  zgłaszana i widnieje na stronie internetowej UNEPu) oraz w kampanię Europejskiej Komisji ds. Ochrony Środowiska Unii Europejskiej pt. „Ty też masz wpływ na zmiany klimatu”.

 

Wystawa przedstawiała historię świadomości ekologicznej, krótkie informacje co to jest ekologia, globalne ocieplenie, CO2, najważniejsze pojęcia, ustawy, konferencje, protokoły a przede wszystkim sylwetki wybranych osób, najbardziej zaangażowanych w rozwój myśli ekologicznej w świecie takich jak: Albert Schweitzer, U Thant, Wangarii Mathai, Arcybiskup Desmond Tutu, Al Gore, David Attenborough i inni.

 

Dla zilustrowania i udokumentowania jak źle wygląda nasze najbliższe środowisko, czyli zarośla i lasy wypełnione zbiorowiskiem śmieci, uczniowie z ACT ECO wyruszyli wczesną wiosną w teren z aparatami fotograficznymi. Zdjęcia te można było zobaczyć na wystawie.

 

Wystawa  spotkała się z ogromnym zainteresowaniem uczniów, pracowników szkoły, zaproszonych gości oraz mediów (m.in. Tygodnika Podhalańskiego, Gazety Krakowskiej, Portalu Watra). Kilkaset osób podpisało zobowiązanie „Ty też masz wpływ na zmiany klimatu”,  które 14.06.2008 zostało przesłane drogą elektroniczną  do Europejskiej Komisji ds. Środowiska .

 

-W listopadzie 2008 została zorganizowana specjalna wystawa przestrzegającą przed groźnymi skutkami spalania śmieci w domowych piecach. Jako pierwsi obejrzeli ją rodzice uczniów podczas szkolnej wywiadówki, następnie  wystawa gościła w zakopiańskim magistracie, gdzie mogli ją zobaczyć urzędnicy, radni i mieszkańcy odwiedzający urząd. Na wiosnę 2009  była prezentowana w Szkole Podstawowej nr 2 a jesienią mogli ją obejrzeć uczniowie Gimnazjum nr 3 na Olczy w Zakopanem.

 

-W czerwcu 2009  kolejna wystawa edukacyjno – ekologiczna w ramach  3-dniowych,  II Szkolnych  Obchodów  Światowego Dnia Środowiska pod egidą Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP), wpisanych w VII Obchody Dni Zakopanego.

Wystawa, będąca owocem całorocznej pracy uczniów, zapraszała zwiedzających do poświęcenia uwagi wybranym tematom:
- drzewo (na początku było drzewo – i zawsze będzie najważniejsze)
- woda (a może najpierw była woda)
- Kościół a ekologia
- klimat
- globalne ocieplenie globalnie
- globalne ocieplenie na naszym podwórku
- co musisz wiedzieć o tornadach
- tajemnice toreb na zakupy
- ciekawostki ekologiczne

 

- W październiku 2009 wystawa „Segreguj z nami to się opłaca” dla rodziców w czasie wywiadówki oraz dla uczniów szkoły.

 

 

-20 kwietnia 2010 wystawa „Miliard drzew dla planety”, w trakcie trwania wywiadówki oraz dla uczniów naszego gimnazjum.

 

-Czerwiec 2010 – w czasie III Szkolnych Obchodów Światowego Dnia Środowiska pod egidą Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP), wpisanych w VIII Obchody Dni Zakopanego - wystawa „Drzewo, drzewa, las” poświęcona roli drzew w życiu człowieka.

 

 

 

 

 

Konkursy:

 

-W drugim semestrze roku szkolnego 2007/2008 został zorganizowany Szkolny Konkurs Ekologiczno- Plastyczny, którego finał miał miejsce w czasie obchodów Światowego Dnia Środowiska. Nagrody dla laureatów konkursu ufundował Burmistrz Miasta Zakopanego.

 

-W pierwszym semestrze roku szkolnego 2008/2009 został ogłoszony Międzyszkolny Konkurs Ekologiczno-Plastyczny dla uczniów wszystkich szkół podstawowych i gimnazjalnych w Zakopanem. Konkurs obejmował dwie kategorie: 1. plakat  uświadamiający jak bardzo szkodliwe jest wprowadzanie do atmosfery trujących substancji pochodzących ze spalania odpadów w kotłowniach domowych; 2. znak graficzny zwracający uwagę na konieczność oszczędności energii elektrycznej lub wody. Burmistrz Miasta Zakopanego objął konkurs swoim patronatem.

 

-W drugim semestrze roku szkolnego 2008/2009 zostaje ogłoszony I Szkolny Konkurs Ekologiczno – Chemiczny pod patronatem SEWIKu.

 

- W drugim semestrze roku szkolnego 2009/2010 zostaje ogłoszony Międzyszkolny Konkurs Ekologiczno – Medialny, pod patronatem Burmistrza Miasta Zakopanego, SEWIKu, patronat medialny objął Podhalański Serwis Informacyjny WATRA.

-

-W drugim semestrze roku szkolnego 2009/2010 zostaje ogłoszony II Szkolny Konkurs Ekologiczno – Chemiczny pod patronatem SEWIKu.

 

„Ty też masz wpływ na zmiany klimatu” kampania Europejskiej Komisji ds. Ochrony Środowiska

We wrześniu 2008 roku Dyrekcja Generalna Europejskiej Komisji ds. Ochrony Środowiska w Brukseli, wyróżniła działalność Projektu ACT ECO za konkretne osiągnięcia. Dyrektor Generalny Nicholas Hanley przesłał serdeczne podziękowanie za aktywny udział w kampanii „Ty też masz wpływ na zmiany klimatu” oraz za wszystkie inicjatywy jakie podjęli uczniowie realizujący projekt ACT ECO. Otrzymaliśmy certyfikat udziału w kampanii a uczestnicy Projektu ACT ECO cenne nagrody rzeczowe. 

 

  Konkurs „Be a Changer” organizowany przez Komisję Europejską

W lutym 2009 Projekt ACT ECO zostaje zwycięzcą konkursu będącego częścią kampanii informacyjnej Komisji Europejskiej. Uczestniczyło w nim ponad 6000 młodych entuzjastów ochrony środowiska z całej Europy.

 „Miliard Drzew dla Planety” – ogólnoświatowa akcja:

Dzięki inicjatywie autora Projektu ACT ECO i ogromnemu wsparciu Dyrektora Gimnazjum, pana Bogdana Wojnarskiego, udało się zaprosić do współpracy  Fundację AERIS  FUTURO z Krakowa oraz Burmistrza  i Wydział Ochrony Środowiska  Miasta Zakopanego czego efektem stało się posadzenie ponad 3000 sadzonek drzew na terenie osiedla Zoniówka. Sponsorem akcji była firma Tauron Polska Energia S.A. Z powodu niekorzystnych warunków atmosferycznych nie udało się przeprowadzić akcji w dniach 15-16 października 2009,  została przeniesiona na 11 i 12 maja 2010.

Działanie to przyniesie wymierne korzyści ekologiczne, społeczne i ekonomiczne poprzez powiększenie zadrzewionej strefy ochronnej ZUOK (Zakład Utylizacji Odpadów Komunalnych) Zoniówka, minimalizując tym oddziaływanie ZUOK na lokalną społeczność  oraz spełni ważną rolę ochrony krajobrazu a także  wpisze się  w ogólnoświatową akcję  „Miliard Drzew dla Planety”.

 

Światowy Dzień Środowiska – ogólnoświatowe obchody pod egidą UNEPu

Od 2008, w czerwcu, przygotowujemy Szkolne Obchody Światowego Dnia Środowiska corocznie wpisywane w kolejne Miejskie Obchody Dni Zakopanego. W trakcie obchodów następują finały przeprowadzanych przez nas konkursów, wręczenia nagród dokonuje Burmistrz Miasta i Prezes SEWIKu, sponsorzy nagród.

 

 

 

W trakcie obchodów ŚDŚ odbyły się następujące prelekcje:

 

2008 -  dr Michał Offierski  „Polska obecność na Wyspie Króla Jerzego w Archipelagu Szetlandów Południowych”

 

2009 - Magdalena Trojanek, Joanna Mieszkowicz i Aleksandra Szaflarska - Fundacja AERIS FUTURO  „Z nauką w las”

 

2009  - Hanna Kuciel - Instytutu Ochrony Przyrody PAN z Krakowa „Problemy ochrony szaty roślinnej Polski”

 

2010 - Anna Batorczak  Uniwersytet Warszawski  "Wyjdźmy w teren - czyli szkolne obserwacje fenologiczne drzew w sześciu krajach Europy biorących udział w projekcie Komisji Europejskiej BEAGLE"

 „Z Rebą zbieramy baterie” -  ogólnopolski program szkolny

Jesienią 2009 zainaugurowaliśmy szkolną zbiórkę baterii, biorąc udział w specjalnym Programie Szkolnym „Z Rebą zbieramy baterie” .

 

BEAGLE -  projekt ekologiczny Komisji Europejskiej

W kwietniu  2010 przystąpiliśmy do udziału w Projekcie BEAGLE, dotyczącym różnorodności biologicznej, otwartym dla wszystkich szkół w Europie.

Własna strona internetowa   www.acteco.pl

W marcu 2010 ukazała się w sieci nasza własna strona internetowa.

Autorem strony jest uczeń 3A Mikołaj Mazurkiewicz. Na stronie można znaleźć przebieg naszych dotychczasowych działań, ekologiczne apele oraz bieżące informacje, artykuły bądź opracowania sporządzone przez uczniów, także tłumaczenia z języka angielskiego.

 

Strona jest ukoronowaniem naszej dotychczasowej pracy bowiem łączy  w sobie 3 główne założenia projektu; ekologię, język angielski, techniki komputerowe przy jednoczesnym stosowaniu interaktywnych metod w pracy dydaktycznej z młodzieżą.

 

Strona będzie doskonale służyć w wypełnieniu głównych zadań Projektu ACT ECO, do których należą :


1. Uwrażliwienie młodzieży oraz środowiska lokalnego na problemy dotyczące:

- ochrony przyrody (flory i fauny)
- ochrony krajobrazu
- racjonalnego wykorzystania energii
- zrównoważonego rozwoju
- zmian klimatycznych
w celu wykształcenia postaw i nawyków proekologicznych, a także zachęcenie do pozytywnych działań na rzecz ochrony środowiska naturalnego oraz do włączania się w ogólnoświatowe akcje ekologiczne.

2. Pogłębianie znajomości języka angielskiego.

3. Doskonalenie umiejętności posługiwania się technologią informacyjną
i komunikacyjną.

 

 

2. Nagrody dla Projektu ACT ECO:

 

 

We wrześniu 2008 roku Dyrekcja Generalna Komisji ds. Ochrony Środowiska Komisji Europejskiej w Brukseli, wyróżniła  działalność Projektu ACT ECO za konkretne osiągnięcia. Ponadto, Gimnazjum otrzymało certyfikat udziału w kampanii Europejskiej Komisji ds. Ochrony Środowiska „Ty też masz wpływ na zmiany klimatu”,  a uczestnicy Projektu ACT ECO cenne nagrody rzeczowe. 

 

 

W lutym 2009 Projekt ACT ECO zostaje zwycięzcą konkursu organizowanego przez Komisję ds.  Ochrony Środowiska Unii Europejskiej „ Be a Changer  2008”.

Przedstawiciele ACT ECO Team zostali zaproszeni do Warszawy do wzięcia udziału w powstaniu filmu prezentującego zwycięzców konkursu w Polsce.

 

Do najważniejszych efektów przeprowadzonych inicjatyw należy zaliczyć ogromne i szczere zaangażowanie uczniów biorących udział w Projekcie ACT ECO, którzy całą pracę wykonali w czasie wolnym od zajęć szkolnych. Oddźwięk jaki przyniosły te działania jest pozytywnym sygnałem, że istnieje zainteresowanie i zapotrzebowanie na kontynuowanie i pogłębianie tematów ekologicznych zarówno pośród młodzieży jak też dorosłych.

 

 

 

Autor i koordynator Projektu ACT ECO: mgr inż. Barbara Szarota, ekolog, nauczyciel  języka angielskiego

Projekt realizują uczniowie Gimnazjum nr 2 im .ks. prof .J. Tischnera w Zakopanem.

Współpraca:

mgr Joanna Strączek, artysta plastyk, nauczyciel plastyki i techniki – wystawy, ,międzyszkolne konkursy ekologiczno- plastyczne

mgr inż. Urszula Stachoń, nauczyciel chemii –szkolny  konkurs ekologiczno-chemiczny

 

Projekt realizowany w głównej mierze dzięki wsparciu finansowemu Urzędu Miasta Zakopanego.

Miejsce realizacji projektu:  Gimnazjum nr 2 w Zakopanem ul. Sienkiewicza 27

Kontakt: Barbara Szarota, Projekt ACT ECO

 

adres e-mail: world.acteco@gmail.com

www.acteco.pl

 

 

 

 

 

 

 

 

Apel o popularyzacji i upowszechnianie zagadnień różnorodności biologicznej

W dniu 17 maja 2010 r. zakończyła się konferencja pn. Mówić o Różnorodności Biologicznej nie tylko w 2010r. organizowana przez Centrum Badań nad Środowiskiem Przyrodniczym.

Owocem tej konferencji jest wystosowany Apel do świata nauki i mediów publicznych o podniesienia roli popularyzacji i upowszechnianie zagadnień różnorodności biologicznej.

Tu zapraszamy wszystkich zainteresowanych do zapoznania się z treścią
Apelu.

Z ekologią wśród przedszkolaków.

W przedszkolu w Żorach Panie Nauczycielki, Maria Brudny, Joanna Lamorska, Danuta Turocha przygotowały różnorakie aktywności pomagające najmłodszym poznać przyrodę i nauczyć się o nią dbać.

Panie zgodnie twierdzą, że wiedza przyrodnicza kształtowana jest przez całe życie a edukacja przyrodnicza w przedszkolu to jeden z ważniejszych etapów tego procesu. 


Zapraszamy do zapoznania się z tym opracowaniem.

Doc. dr. Anna Kalinowska o różnorodności biologicznej

Doc. dr. Anna Kalinowska swoim wykładem dotyczącym historii pojęcia różnorodność biologiczna, otworzyła warsztaty dla liderów biorących udział w projekcie BEAGLE, który koordynuje Uniwersyteckie Centrum Badań nad Środowiskiem Przyrodniczym.

Wykład ten w bardzo interesujący i ciekawy sposób przybliżył uczestnikom  historię i znaczenia różnorodności biologicznej w różnych sferach naszego życia na Ziemi.

Wstęp do tego wykładu znajduje się tutaj


20 lat Uniwersyteckiego Centrum Badań nad Środowiskiem Przyrodniczym

UCBS zostało powołane w 1989 roku, a założeniem tej inicjatywy była integracja działań

akademickich  w dziedzinie ochrony środowiska. Myśl taka przyświecała dziekanom czterech Wydziałów UW:

Biologii – prof. dr hab. Kazimierzowi Dobrowolskiemu,

Chemii – prof. dr hab. Stanisławowi Rublowi,

Geologii – prof. dr hab. Piotrowi Roniewiczowi

oraz Geografii – prof. dr hab. Andrzejowi Richlingowi.

Inicjatywa dziekanów, wsparta została przez wspaniale rozumiejącego taką potrzebę ówczesnego

Rektora UW prof. dr hab. Grzegorza Białkowskiego.

 

Historię Centrum przypominają doc. dr Anna Kalinowska i dr Witold Lenart tutaj

 

Prezentacje z konferencji Ministerstwa Środowiska "Na szlaku do zrównoważonego rozwoju. Edukacja dla

Konferencja pokazała jak wiele cennych inicjatyw w zakresie różnych aspektów edukacji dla zrównoważonego rozwoju jest prowadzonych w Polsce, ale również jak wiele wyzwań jeszcze przed nami.

 

Wystąpienia prelegentów  znajdują się pod linkiem: http://www.mos.gov.pl/artykul/2802_na_szlaku_do_zrownowazonego_rozwoju_edukacja_dla_przyszlosci/9966_na_szlaku_do_zrownowazonego_rozwoju_edukacja_dla_przyszlosci.html

Założenia do planu działań zakresie EZR

W dniach 12 – 13  października w Warszawie odbyła się dwudniowa konferencja na temat edukacji dla zrównoważonego rozwoju pod hasłem: „Na szlaku do zrównoważonego rozwoju. Edukacja dla przyszłości”.

Spotkanie było okazją do podsumowania sytuacji w zakresie edukacji dla zrównoważonego rozwoju w Polsce na półmetku Dekady ONZ. Jego celem było również zbudowanie platformy współpracy i wymiany informacji w zakresie edukacji dla zrównoważonego rozwoju oraz wypracowanie rekomendacji do dalszego działania.  Poniżej zamieszczamy założenia do planu działań .

Jak nauczać o zmianach klimatu ? Praktyczne wskazówki metodyczne

W dniach 21-22 września na Uniwersytecie Warszawskim miała miejsce XVI Ogólnopolska Konfrencja Dydaktyków Szkół Wyższych i Nauczycieli  Przedmiotów Przyrodniczych: EDUKACJA ŚRODOWISKOWA W SPOŁECZEŃSTWIE WIEDZY.

W trakcie konferencji miała miejsce sesja adresowana do metodyków i nauczycieli pt. "Klimat dla dzieci" organizowana przez Fundacje na Rzecz Zrównoważonego Rozwoju. Poniżej zamieszczamy jedna z prezentacji tej sesji opracowaną przez Annę Batorczak "Jak nauczać o zmianach klimatu ? Praktyczne wskazówki metodyczne". Znajda w niej Państwo przegląd wybranych materiałów i programów edukacyjnych poświęconych zmianom klimatu.
Prezentacja

Najważniejsze wydarzenia na drodze rozwoju idei i kształtowania zasad zrównoważonego rozwoju.

W połowie trwania Dekady ONZ poświęconej Edukacji dla Zrównoważonego Rozwoju przypomnij najważniejsze wydarzenia, które przyczyniły się do ukształtowania idei zrównoważonego rozwoju.

1968 r. Raport Sekretarza Generalnego ONZ U Thanta,  Człowiek i jego środowisko”(the Man and his environment)  z dnia 26.05.1969

W Raporcie po raz pierwszy zwrócono uwagę na ogólnoświatowy kryzys przejawiający się globalnym zagrożeniem środowiska wywołanym działalnością człowieka. Jako najważniejsze zagrożenia istotne dla całej ludzkości wymieniono:

·          brak powiązania wysoko rozwiniętej techniki i technologii z wymogami środowiska

·          wyniszczenie ziem uprawnych

·          bezplanowy rozwój stref miejskich

·          zmniejszanie się powierzchni wolnych, otwartych terenów

·          znikanie wielu form życia zwierzęcego i roślinnego

·          zatruwanie i zanieczyszczanie środowiska

·          konieczności ochrony takich elementów środowiska jak gleba, woda i powietrze.

U Thant zwrócił uwagę, że przeciwdziałanie światowemu kryzysowi wynikającemu ze  „stosunku człowieka do środowiska” nie da się zaradzić bez porozumień międzynarodowych i działań na skalę globalną.   Raport przyczynił się do tworzenia agend administracji publicznej ds. ochrony środowiska  - w Polsce dał impuls do powołania Polskiego Komitetu Ochrony Środowiska Człowieka, który później został przekształcony w Komisję Ochrony Środowiska Rady Państwa, a następnie w Państwową Radę Ochrony Środowiska.

 

1972 r.Konferencja ONZ w Sztokholmie

Raport U Thanta określił cele i zadania międzynarodowej konferencji, która odbyła się w Sztokholmie w czerwcu 1972 r. Podczas tej Konferencji ochrona środowiska uznana została za jedną z podstawowych funkcji państwa i integralną część polityki państwowej, a dzień 5 czerwca ustanowiony został światowym dniem ochrony środowiska.

Na konferencji została przyjęta „Deklaracja sztokholmska” zawierająca 26 zasad, jakie powinny kształtować przyszłość świata i które stały się podstawą współpracy rządów na rzecz ochrony środowiska.

Ważnym wydarzeniem było powołanie wyspecjalizowanej agendy ONZ ds. środowiska: UNEP (United Nations Environmental Programme – Program Środowiskowy Narodów Zjednoczonych) z siedzibą w Nairobi. Celem Programu jest koordynowanie działań ONZ w zakresie ochrony środowiska, zobowiązywanie społeczności światowej do racjonalnego korzystania z zasobów naturalnych i zawiązywania współpracy międzynarodowej. UNEP prowadzi również  stały monitoring stanu środowiska na świecie i współpracuje z Programem Rozwoju ONZ (UNDP –United Nation Development Programme).

1987 r. Raport Światowej Komisji do spraw Środowiska i Rozwoju ONZ: Nasza Wspólna Przyszłość

Celem raportu nazywanym często Raportem Brundtland, od nazwiska przewodniczącej grupy roboczej komisji Pani Gro Haarlem Brundtland byłej premier Norwegii, było przedstawienie długookresowych strategii dotyczących ochrony środowiska przy równoczesnym zapewnieniu rozwoju gospodarczego państw świata. W raporcie po raz pierwszy została sformułowana definicja zrównoważonego rozwoju: jest to rozwój, który zapewnia zaspokojenie potrzeb obecnych pokoleń, nie przekreślając możliwości zaspokajania potrzeb pokoleń następnych.  

1992 r.  Konferencja ONZ w Rio de Janeiro Środowisko i Rozwój.

Dokładnie 20 lat po Konferencji Sztokholmskiej w czerwcu 1992 r. odbyła się w Brazyli, w Rio de Janeiro konferencja ONZ „Środowisko i rozwój". Nazwano ją "Szczytem Ziemi", gdyż była to największa konferencja w dziejach ludzkości – uczestniczyły w niej delegacje rządowe z 179 państw oraz 2400 osób z organizacji pozarządowych i agend ONZ.

W trakcie konferencji przyjęto następujące dokumenty:

·          Deklaracja z Rio zawierającą 27 zasad, w których określono prawa i obowiązki państw na rzecz rozwoju ludzkości i dobrych warunków życia.

·          Globalny program działań Agenda 21 – obszerny dokument liczący 40 rozdziałów (2500 zaleceń), które stanowią IV części:

I. Zagadnienia socjalne i ekonomiczne,
II. Ochrona i zarządzanie zasobami naturalnymi w celu zapewnienia trwałego i zrównoważonego rozwoju,
III. Wzmacnianie roli głównych grup społecznych i organizacji,
IV. Możliwości realizacyjne.

·          Konwencja w sprawie zmian klimatu

·          Konwencja o różnorodności biologicznej

·          Deklarację zasad nt. kierunku rozwoju, ochrony i użytkowania lasów.

2000 Milenijne Cele Rozwoju (Millennium Development Golas).

Podczas kolejnego szczytu  Organizacji Narodów Zjednoczonych w 2000 roku, w Stanach Zjednoczonych w Nowym Yorku zostały przyjętych osiem Milenijnych Celów Rozwoju, które stanowią zobowiązanie społeczności międzynarodowej, w tym Polski, do redukcji ubóstwa i głodu, zapewnienia równego statusu kobiet i mężczyzn, poprawy stanu zdrowia, poprawy stanu edukacji, walki z AIDS, ochrony środowiska naturalnego a także zbudowania globalnego partnerstwa między narodami na rzecz rozwoju. Wyznaczone cele powinny zostać spełnione do 2015 r.

 

2002 Johannesburg Światowy Szczyt w sprawie Zrównoważonego Rozwoju. Rio + 10

Głównym celem kolejnej konferencji ONZ, która odbyła się w dziesięć lat po konferencji w Rio de Janeiro było dokonanie przeglądu realizacji Agendy 21 . Wyniki przedstawione podczas kolejnego Szczytu Ziemi na temat Zrównoważonego Rozwoju w Johannesburgu w roku 2002 wskazały, że postępy w realizacji wdrażania zrównoważonego rozwoju są znacznie mniejsze niż należałoby się spodziewać. Uczestnicy konferencji potwierdzili swoje zobowiązania do przestrzegania zasad Deklaracji z Rio, realizacji Agendy 21 oraz spełnienia Milenijnych Celów Rozwoju.

 

2004 -2005 Dekada ONZ poświęcona Edukacji dla zrównoważonego rozwoju.

 

Zaniepokojenie wolnym tempem wdrażania zasad zrównoważonego rozwoju, również w odniesieniu do edukacji, zaowocowało w Johannesburgu proklamowaniem na lata 2005 – 2014 Dekady Edukacji dla Zrównoważonego Rozwoju (DEZR). Koordynacja  DEZR została przez ONZ powierzona UNESCO (United Nation Education Scientyfic and Cultural Organization Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury).

Celem ogłoszonej przez ONZ Dekady Edukacji dla Zrównoważonego Rozwoju jest wprowadzenie tej edukacji do systemów edukacyjnych i planów działań instytucji odpowiedzialnych za planowanie i wdrażanie edukacji na wszystkich poziomach i dla wszystkich sektorów życia publicznego. W Europie dokumentem wykonawczym dla Dekady jest przyjęta w Wilnie (2005) Strategia EZR. 

 

Edukacja dla zrównoważonego ma na celu pomagać obywatelom stawić czoło obecnym i przyszłym wyzwaniom, zaś liderom – podejmować właściwe decyzje służące stabilnej przyszłości świata, a Dekada ma być inspiracją do prowadzenia współpracy w kierunku rozwoju nowych standardów edukacyjnych oraz tworzenia innowacyjnych programów, polityk i zadań edukacyjnych opartych na zasadach zrównoważonego rozwoju.

 

Cele DEZR będą realizowane poprzez:

·          Promocję i podnoszeniu jakości edukacji

·          Reorientacji programów edukacyjnych

·          Budowaniu publicznej świadomości i zrozumienia

·          Zapewnieniu praktycznych szkoleń

Dekada jest ściśle powiązana z innymi globalnymi inicjatywami ONZ, które ją poprzedziły, takimi jak Milenijne Cele Rozwoju, zorientowane głównie na zmniejszenie rozmiarów biedy na świecie oraz programami koordynowanymi przez UNESCO:  Edukacji dla Wszystkich (Education for All), koncentrującym się na zapewnieniu powszechnego dostępu do edukacji, oraz Dekady Alfabetyzacji (United Nations Literacy Decade), której celem jest zapewnienie edukacji dorosłym. Łączy je wspólna idea: edukacja jest kluczem do zrównoważonego rozwoju zgodnie z założeniem., że  poprawa jakości życia zaczyna się od edukacji.

Jubileuszowa X edycja programu „Zielony Certyfikat”

koordynator programu "Zielony Certyfikat"

Honorata Waszkiewicz.

 

 

W jubileuszowej X edycji programu „Zielony Certyfikat” placówki posiadające Zielony Certyfikat I lub II stopnia mogą ubiegać się o tytuł Lidera Zrównoważonego Rozwoju.

 

Będzie to możliwe dzięki wdrożeniu nowego projektu „Zielony Certyfikat - placówka oświatowa ośrodkiem zrównoważonego rozwoju dla społeczności lokalnej” realizowanego dzięki wsparciu udzielonemu przez Islandię, Liechtenstein, i Norwegię poprzez dofinansowanie ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego, a także ze środków budżetu Rzeczpospolitej Polskiej w ramach Funduszu dla Organizacji Pozarządowych.

 

Projekt rozpoczął się szkoleniem, w trakcie którego zostało przeszkolonych 35 trenerów – nauczycieli z placówek posiadających ZC I lub II stopnia oraz ekspertów programu ZC. Uczestnicy szkolenia, które odbyło się na przełomie listopada i grudnia 2008 r., mieli okazję zapoznać się z prezentacjami firm, dbających o wizerunek przyjaznych środowisku oraz uczestniczyć w warsztatach komunikacji społecznej, uwzględniających tworzenie lokalnych koalicji na rzecz wdrażania zasad zrównoważonego rozwoju.

Podczas szkolenia powstały regionalne programy edukacyjne, dotyczące ochrony i racjonalnego gospodarowania zasobami środowiska na terenie województwa mazowieckiego, kujawsko-pomorskiego, warmińsko-mazurskiego, dolnośląskiego, opolskiego i podkarpackiego.

 

Po zakończeniu szkolenia jedenaście placówek, w których pracują przeszkoleni trenerzy, rozpoczęło realizację wybranego programu edukacyjnego w swoim regionie, we współpracy z firmami przyjaznymi środowisku, innymi placówkami oraz przedstawicielami samorządu i lokalnej społeczności.

 

Realizacja lokalnych projektów zakończy się w paździeniku 2009 r.  Komisja Certyfikacyjna Programu „Zielony Certyfikat” na podstawie raportów z realizacji wybranego programu przyzna najlepszym placówkom tytuł Lidera Zrównoważonego Rozwoju.

 

Więcej informacji na stronie:

http://www.zielonycertyfikat.org

 

lub u koordynatora programu:

Honoraty Waszkiewicz

tel. 0 502 729 295,

e-mail: honwas@wp.p

 

 

Trzy filary rozwoju zrównoważonego.

Anna Batorczak


 

 

 

Trzy filary rozwoju zrównoważonego.

 

Nie ma drogi pośredniej. Czy połączymy siły w dążeniu do oparcia rozwoju gospodarczego na zrównoważonych podstawach, czy też będziemy podtrzymywać rozwój gospodarki kosztem środowiska, dopóki ta upadnie ? Wyboru między tymi dwoma możliwościami nie można uniknąć. Tak, czy inaczej będzie go musiało dokonać nasze pokolenie. Ale wpłynie on na życie na Ziemi wszystkich przyszłych pokoleń. Lester R. Brown  –, Gospodarka ekologiczna. Na miarę Ziemi; Ksiązka i Wiedza,; Warszawa 2003

 

 

Zrównoważony Rozwój ma gwarantować poprawę jakości życia ludzi i rozwój gospodarczy nie obniżając przy tym jakości środowiska przyrodniczego i nie umniejszając zasobów naturalnych dla przyszłych pokoleń. Geneza tej koncepcji  sięga końca lat 60 ubiegłego stulecia, kiedy to po raz pierwszy zwrócono uwagę na to, że zagrożenie środowiska  na skutek działań człowieka  ma wymiar globalny, a zaradzenie temu kryzysowi może nastąpić tylko poprzez zdecydowaną międzynarodową współpracę wszystkich narodów zagwarantowaną na poziomie porozumień rządowych. Od roku 1992 i słynnej konferencji w Rio de Janeiro „Środowisko i Rozwój” zwanej też „Szczytem Ziemi”, z uwagi na doniosłość i obecność najwyższej rangi przedstawicieli aż 179 państw, zalecania do wdrażania koncepcji zrównoważonego rozwoju faktycznie znajdują się we wszystkich ważniejszych dokumentach dotyczących ochrony środowiska. Takie zalecenie znajduje się również w Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej (rodz.. I, art.5: Rzeczypospolita Polska {…}zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju).

 

Zaniepokojenie stanem środowiska było pierwszym przyczynkiem do powstania idei zrównoważonego rozwoju, jednak od samego początku kwestie środowiska łączone były z działalnością człowieka – wymiarem społecznym, kulturowym, etycznym i technologicznym a także z aspektem ekonomicznym - konkretnymi kosztami oddziaływania na środowisko.

Idea zrównoważonego rozwoju ma bowiem trzy wzajemnie powiązane wymiary: przyrodniczy, ekonomiczny i społeczny.

 

 

Wizja zrównoważonego rozwoju

Definicja  zrównoważonego rozwoju (Sustainable Development) - po raz pierwszy została sformułowana w raporcie "Nasza wspólna przyszłość" (1987 r.), opracowanym przez Światową Komisję Środowiska i Rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych. Nazwana definicją Bruntland od nazwiska przewodniczącej grupy roboczej komisji Pani Gro Haarlem Brundtland. Zrównoważony rozwój został określony, jako proces mający na celu zaspokojenie  obecnego pokolenia nie przekreślając możliwości zaspokajania potrzeb pokoleń następnych. Choć od tego czasu powstało wiele definicji i omówień , czym jest rozwój zrównoważony, to w dalszym ciągu ta pierwsza definicja pozostaje najbardziej trafnym (i zwięzłym) przedstawieniem tej idei.

 

Tłumaczenie angielskiego wyrażenia Sustainable Development jako Zrównoważony Rozwój budzi wiele kontrowersji i uważa się, że słuszniejsze jest określenie Trwały Rozwój. Takie właśnie sformułowanie zostało użyte w polskiej wersji odnowionej w 1996 r Strategii Unii Europejskiej dotyczącej zrównoważonego rozwoju (Dok.10117/06). Wg tego dokumentu „Trwały rozwój oznacza, że potrzeby obecnego pokolenia należy zaspokajać bez uszczerbku dla możliwości zaspokajania potrzeb przez przyszłe pokolenia.” Idea ta dotyczy: „zachowania zdolności Ziemi do utrzymania życia w całej jego różnorodności i opiera się na zasadach demokracji, równości płci, solidarności, praworządności i poszanowania podstawowych praw, w tym prawa do wolności oraz do równych szans. Ma zapewnić pokoleniom obecnym i przyszłym stały wzrost jakości życia i dobrobytu na ziemi. Dlatego łączy się z propagowaniem dynamicznej gospodarki przy pełnym zatrudnieniu obywateli i wysokim poziomie ich wykształcenia, ochrony zdrowia, spójności społecznej i terytorialnej oraz ochrony zdrowia”.

 

 

 

W Wielkiej Brytanii już na początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku opracowano 13 wskaźników, które mają charakteryzować „zrównoważone społeczeństwo”:

1. Zasoby są wykorzystywane w sposób efektywny, a ilość śmieci i odpadów minimalizowana poprzez wykorzystanie ich jako surowców wtórnych.

2. Zanieczyszczenie środowiska musi być utrzymywane na poziomie, który nie zagraża  naturalnym ekosystemom   w utrzymaniu równowagi biologicznej.

3. Ceni się wartość różnorodności biologicznej i podejmuje działania w kierunku jej ochrony.

4. Tam gdzie to możliwe potrzeby społeczeństw lokalnych zaspakajane są przez usługi i dobra wytwarzane lokalnie.

5. Każdy ma zapewniony dostęp do dobrej jakości pożywienia, wody, schronienia i zasobów paliw energetycznych umożliwiających gotowanie i ogrzewanie.

6. Każdy ma możliwość wykonywania satysfakcjonującej pracy, wartość pracy nie opłacanej jest doceniana a zapłata za pracę jest uczciwa i sprawiedliwie rozdzielana.

7. Ludzkie zdrowie jest chronione poprzez tworzenie bezpiecznego, czystego i przyjemnego środowiska, a służba zdrowia zapewnia zarówno leczenie chorób jak i profilaktykę.

8. Dostęp do usług, dóbr i innych ludzi nie odbywa się kosztem szkody dla środowiska i nie jest limitowany tylko dla tych, którzy posiadają samochody.

9. Ludzie mają prawo żyć bez obaw przed prześladowaniem z powodu ich wiary, rasy, płci i preferencji seksualnych.

10. Każdy ma dostęp do rozwijania umiejętności, wiedzy i informacji potrzebnych, aby móc być pełnoprawnym członkiem społeczeństwa.

11. Wszystkie warstwy społeczne mają równy udział w podejmowaniu decyzji o kształcie społeczeństwa.

12. Możliwości korzystania z kultury i rekreacji są dostępne dla wszystkich.

13. Miejsca, budynki i przestrzenie publiczne łączą w sobie funkcjonalność i piękno. Zabudowa ma charakter „ludzki” w skali i formie. Różnorodność i tradycja są cenione i chronione.

(Local Goverment Managment Board, Luton, 1994)

 

Rzeczywistość odbiega jednak znacznie od wyżej opisanych parametrów. Czterdzieści lat po tym jak zwrócono uwagę na zły stan środowiska zagrożonego działalnością człowieka, kryzys nie został zażegnany, a wręcz przeciwnie sytuacja pogarsza się. Z faktów publikowanych każdego roku w najbardziej miarodajnych i wiarygodnych źródłach informacji, takich jak:  Raport o Rozwoju Społecznym publikowanym przez : UNDP (United Nation Development Programme – Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju)  i Raport o stanie świata opracowanym przez Worldwatch Institute niezależnej organizacji badawczej, działającej na rzecz ekologicznego społeczeństwa (environmentally sustainable society), wyłania się niewesoły obraz naszej, światowej rzeczywistości.

 

 

Ponad miliard ludzi żyje za mniej niż 3 zł dziennie.

 

Ponad miliard ludzi w krajach rozwijających się nie ma dostępu do nawet najmniejszej ilości wody pitnej.

 

Ponad 1 800 000 dzieci każdego roku umiera wskutek biegunki.

(źródło: UNDP Raport o rozwoju społecznym 2006 http://hdr.undp.org/hdr2006)

 

 

 

W Stanach Zjednoczonych około 65% dorosłych ma nadwagę lub jest otyłe, co było przyczyną 300 000 zgonów w 1999 roku i wydatków na opiekę zdrowotną wysokości co najmniej 117 miliardów dolarów

Około 41 milionów samochodów osobowych zjechało w roku 2002 z linii produkcyjnych. Pięciokrotnie więcej niż w roku 1950. Globalna flota samochodów osobowych przekracza teraz 531 milionów, powiększając się o około 11 milionów pojazdów rocznie.

Konsumenci na całym świecie wydają około 35 miliardów dolarów rocznie na butelkowaną wodę.

(źródło: Worldwatch Institute Raport o stanie świata 2004 http://www.ziemia.org/raport/index.php)

 

 

 

Głód i ubóstwo dotykające milionów ludzi na świecie, brak powszechnego dostępu do edukacji, kryzys wodno-sanitarny, nadmierna konsumpcja, tony śmieci, globalne ocieplanie, ginięcie gatunków roślin i zwierząt, obumieranie mórz – tę listę ponurych faktów można jeszcze znacznie wydłużyć. Niestety sprawcami globalnego kryzysu jesteśmy my – ludzie.

 

Intensywność zużywania przez człowieka surowców i energii oraz emisję odpadów dobrze ilustruje narzędzie zwane ekologicznym odciskiem stopy (ang. Ecological Footprint). Tę technikę  obliczania zużycia zasobów przez człowieka opracowano na Uniwersytecie Kolumbii Brytyjskiej w Vancouver w Kandzie przez zespół Wiliama Reesa. „Śladami stóp” określa się bezpośrednie i pośrednie zapotrzebowanie na obszar biologicznie produktywnej ziemi niezbędnej do zaspokojenia  ludzkich potrzeb, przy stosowaniu obecnego stanu techniki i technologii. Obecnie (dane z 2003r.) ocenia się, że na jednego mieszkańca Ziemi sprawiedliwie przypada 1.8 hektara powierzchni biologicznie produktywnej. Sprawiedliwości jednak trudno jest doszukać się w naszym świecie, a ekologiczny odcisk stopy wybranych państw wynosi ( w ha/ na osobę): Stany Zjednoczone - 9,8; Szwecja - 6; Francja -  5,8; Polska - 3,7; Chiny - 1,6; Indie - 0, 8; Haiti – 0.4

.

Ekologiczna organizacja WWF przytacza dane (wg. Living Planet Report 2006), że według obecnych prognoz, ludzkość do roku 2050 dla zaspokojenia swoich potrzeb będzie potrzebowała naturalnych zasobów z co najmniej dwóch planet. To oczywiście jest niemożliwe, dlatego jeśli chcemy zachować naszą Planetę (a jak na razie nie znamy innego miejsca do życia) powinniśmy wypracować model stylu życia i konsumpcji, który umożliwi wszystkim ludziom rozwój ale w granicach możliwości jakie zapewnia korzystanie z 1,8 hektara ziemi/ na człowieka. Inaczej mówiąc musimy serio podejść do koncepcji zrównoważonego rozwoju i ona musi wyznaczać standardy rozwoju i stylu życia.

 

Najprościej jest zacząć od siebie. Wszystko co mamy zostało zrobione z surowców pozyskanych ze środowiska, a wszystko co robimy nie pozostaje obojętne dla środowiska. Jeśli każdy z nas rozwinie w sobie uważność i będzie oszczędnie gospodarować energią i wodą, nie wytwarzać zbędnych śmieci a jeszcze do tego rozwinie w sobie pasję do ogrodnictwa, kolarstwa lub pieszych wycieczek, to sytuacja może się poprawić. Ważne jest żeby przeciwstawić się trendom konsumpcji napędzanym przez rozwój krótkowzrocznej i niesprawiedliwej światowej gospodarki. To oczywiście nie jest łatwe a wszystko wskazuje na to, że w podzielonym świecie mieszkańcy krajów bogatych stają się więźniami konsumpcji podczas gdy biedna cześć świata oraz bardziej zmaga się z bardzo trudnymi sytuacjami wynikającymi z niesprawiedliwych zasad handlu światowego i ograniczonego dostępu do zasobów naturalnych a także braku edukacji i opieki zdrowotnej. Mimo ogromnych nakładów na reklamę i sztucznego napędzania konsumpcji nie ma przekonywujących dowodów na to , że Ci, którzy mogą z niej korzystać są szczęśliwsi. We wspomnianym już Raporcie o stanie Świata 2004 poświęconym konsumpcji możemy przeczytać: Brak czasu jest często związany z wydłużeniem czasu pracy, by zaspokoić przyzwyczajenia konsumpcyjne - by ulepszać, posiadać lub utrzymywać różne rzeczy. Amerykanie są jednym z najbardziej przepracowanych narodów w uprzemysłowionym świecie, biorąc na siebie rocznie 350 godzin (9 tygodni roboczych) pracy więcej od przeciętnego Europejczyka” oraz „Światowe wydatki na reklamę osiągnęły w 2002 roku sumę 446 miliardów dolarów ( w dolarach z roku 2001). Był to wzrost prawie dziewięciokrotny w stosunku do roku 1950. Ponad połowa tych pieniędzy wydawana jest w Stanach Zjednoczonych”.  Równocześnie badania wskazują, że wzrost konsumpcji nie przekłada się na poczucie szczęścia. Michael Carley i Philippe Spapens organizatorzy kampanii Ku ekorozwojowi w Europie  w swojej książce pod wymownym tytułem „Dzielenie się światem” przytaczają wyniki badań prowadzone przez różne ośrodki naukowe zarówno w Europie jak i Ameryce Północnej dotyczące korelacji pomiędzy krajowym (czy osobistym) dochodem a szczęściem. Pomimo, że badania takie są trudne niezależnie pracujący naukowcy dochodzą do wspólnej konkluzji, że powyżej granicy ubóstwa (czyli w odniesieniu do 80% społeczeństwa) nie można znaleźć korelacji między wzrostem dochodu a poczuciem szczęścia – „wyniki badań przeprowadzonych wśród dużej liczby Amerykanów podsumowano w następujący sposób: „Jesteśmy najbogatszymi ludzi świata i historii, a jednak wielu z nas nie jest szczęśliwych. Próbujemy zaspokoić niematerialne potrzeby za pomocą dóbr materialnych”.

A co jest ważne dla mnie ? Każdy z nas musi rozważyć to pytanie i znaleźć na nie odpowiedź.

Na środowisko oddziaływujemy jednak nie tylko poprzez nasz, osobisty styl życia. Największy wpływ ma samo funkcjonowanie świata i zarządzanie zasobami przyjęte na wszystkich poziomach zarówno polityki i jak i gospodarki. Autorzy słynnego raportu Klubu Rzymskiego opublikowanego w 1995 r. „Mnożnik Cztery. Podwojony dobrobyt – dwukrotnie mniejsze zużycie zasobów naturalnych” wskazują na realne sposoby umożliwiające czterokrotnie wyższe efekty gospodarowania zasobami niż przy użyciu tradycyjnych metod. Ta publikacja napawa nadzieją, że jest autentyczna szansa na dobre życie zgodne z zasadami zrównoważonego rozwoju. Aby jednak się tak stało wszyscy: politycy -od przywódców krajów i instytucji międzynarodowych po władze lokalne, zarządy korporacji i banków, administracja państwowa oraz my wszyscy musimy tego autentycznie chcieć.

 

 

 

Piśmiennictwo i inne źródła informacji

 

Brown Lester R. – 2003, Gospodarka ekologiczna. Na miarę Ziemi; Ksiązka i Wiedza,; Warszawa

 

Carley M., Spapens P. – 2000, Dzielenie się światem -  zrównoważony sposób życia i globalnie sprawiedliwy dostęp do zasobów naturalnych XXI wieku, Instytut na rzecz ekorozwoju, Fundacja Ekonomistów Środowiska i Zasobów Naturalnych, Warszawa

 

 

Weizsäcker, E.U, Lovins A.B., Lovins L.H. – 1999, Mnożnik cztery. Podwójny dobrobyt – dwukrotnie mniejsze zużycie zasobów naturalnych. Raport dla Klubu Rzymskiego. Polskie Towarzystwo Współpracy z Klubem Rzymskim; Wydawnictwo Rolewski, Toruń

 

 

Swój ekologiczny odcisk stopy można sprawdzić pod adresem: http://www.sladekologiczny.pl/

 

Edukacja nt. ZSEE w działaniach Europejskiej Platformy Recyklingu, Polska

Anna Batorczak

Koordynator konkursu edukacyjnego „Drugie Życie Elektrośmieci”

Europejskiej Platformy Recyklingu, Polska

 

Bez zwątpienia rozwój techniki przyczynia się do poprawy jakości naszego życia: ułatwia pracę, zwiększa bezpieczeństwo i zapewnia rozrywkę. Jednak szybki rozwój technologii i stale powiększająca się oferta coraz to nowocześniejszych urządzeń powodują, że w naszych domach w lawinowym tempie przybywa bezużytecznych sprzętów.

 W Polsce co roku powstaje ponad 500 tys. ton elektrośmieci. Tylko niewielka część tej ogromnej masy zużytego sprzętu trafia do wyspecjalizowanych punktów zbiórki zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego (ZSEE). W większości stare urządzenia elektryczne i elektroniczne zagracają nasze piwnice, balkony i ogródki działkowe albo trafiają do śmietnika lub wprost do lasów stanowiąc zagrożenie dla przyrody i naszego zdrowia. Sprzęt elektryczny i elektroniczny zawiera szkodliwe substancje (m.in. rtęć, brom, kadm), które przenikając do gleby i wody zanieczyszczają środowisko a w rezultacie mogą spowodować poważne choroby.

Wyrzucanie ZSEE jest zabronione w Unii Europejskiej na mocy dyrektywy Rady UE oraz Parlamentu Europejskiego (Dyrektywa 2002/96/WE z 27 stycznia 2003 r.).). To prawo obowiązuje również w Polsce regulowane przez ustawę z 2005 r wprowadzającą zalecenia unijnej dyrektywy dotyczącej zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego w prawodawstwie naszego kraju. Wyznaczone przez UE normy dla Polski zobowiązują nas do zbiórki ZSEE na poziomie minimum 4 kg na mieszkańca czyli 156 tys. ton rocznie. Tymczasem w ubiegłym roku zebrano w Polsce około 1% masy wprowadzanego sprzętu, czyli około 0,13 kg/ mieszkańca. Niewiedza i brak nawyków powodują, że 80% elektroodpadów trafia na wysypiska.

 Jakie jest rozwiązanie dla tej trudnej sytuacji ? W jaki sposób skłonić Polaków do oddawania elektroodpadów do wyspecjalizowanych punktów zbiórki i w ten sposób zapewnić ochronę środowiska i ludzkiego zdrowia i równocześnie osiągnąć wymagany przez UE pułap zbiórki ? Jednym ze skutecznych sposobów może być edukacja. To podejście znalazło to swój wyraz w zapisach znowelizowanej ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2009 roku. W nowelizacji podniesiono znacznie minimalny poziom wydatków na edukację ekologiczną. Wg. obecnie obowiązujących zasad każda organizacja odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego będzie musiała co najmniej 5 % swoich przychodów wydać na publiczne kampanie edukacyjne. To są znaczące sumy i warto zastanowić się nad ich efektywnym wykorzystaniem.

 

Przykładem dobrze wydanych pieniędzy na edukację dotyczącą właściwego postępowania ze zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym była realizowana ubiegłym roku przez Europejską Platformę Recyclingu /EPR/, Polska Organizację Odzysku Sprzętu Elektrycznego i Elektronicznego S.A. pierwsza edycja ogólnopolskiego konkursu edukacyjnego: „Drugie Życie elektrośmieci”.

 

Konkurs miał charakter ogólnopolskiej, międzyszkolnej rywalizacji zespołowej o nagrodę GrandPrix Europejskiej Platformy Recyklingu i był prowadzony w trzech kategoriach: dla uczniów szkół podstawowych, gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych. W konkursie rywalizowały ze sobą Szkolne Zespoły Konkursowe reprezentujące poszczególne szkoły. Działania zespołów szkolnych ogniskowały się wokół szkoły i jej bezpośredniego sąsiedztwa. Założeniem konkursu jest bowiem zarówno podniesienie wiedzy i świadomości  nt. zasad postępowania ze zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym  jak i budowanie i wzmacnianie lokalnych partnerstw oraz podejmowanie konkretnych działań. Zwieńczeniem działań konkursowych było zorganizowanie przez uczniów kampanii promującej zbiórkę elektrośmieci w swoim miejscu zamieszkania i przeprowadzenie (z pomocą władz szkoły, władz lokalnych, rodziców i mieszkańców) zbiórki ZSEE. Uczniowie zebrali 30 ton elektroodpadów, ale nie ilość w tym wypadku była ważna . Poprzez realizację konkursu „Drugie życie elektrośmieci” udało się osiągnąć najważniejszy cel: młodzież zainteresowała kwestią ZSEE lokalną społeczność. W promocję zbiórki ZSEE młodzieży udało się zaangażować rodziców, lokalne władze, biznes a nawet Kościół. W kilku przypadkach, dzięki inicjatywie i zaangażowaniu uczestników konkursu udało się usprawnić lokalny system zbiórki ZSEE np. poprzez przyczynienie się do utworzenia gminnych punktów zbiórki ZSEE lub nawiązaniu stałej współpracy z przedsiębiorstwami odbierającymi zużyty sprzęt. O zmaganiach konkursowych pisały liczne lokalne gazety w całym kraju. Wiele z inicjatyw powstałych w trakcie realizacji konkursu nadal funkcjonuje przyczyniając się skutecznej zbiórki ZSEE i do podniesienia zrównoważonego efektu przedsięwzięcia.

Konkurs „Drugie życie elektrosmieci” został bardzo wysoko oceniony przez samych uczestników i ich opiekunów a także Wojewódzkie Kuratoria Oświaty, które objęły patronatem ubiegłoroczną edycję konkursu. Jest to największa nagroda dla organizatora: Europejskiej Platformy Recyklingu, Polska i zarazem zachęta do kontynuacji działań edukacyjnych. Druga edycja konkursu rusza jesienią.

Maurycy Marchewka edukuje na stronie Ministerstwa Środowiska

Agnieszka Glińska-Olszówka, Departament Edukacji Ekologicznej, Ministerstwo Środowiska, Warszawa

Poleca strony edukacyjne Ministerstwa Środowiska

http://dzieci.mos.gov.pl

 

Wydawać by się mogło, że milusińscy nie mają czego szukać na stronie Ministerstwa Środowiska. Jednak wśród ważnych dokumentów państwowych, polityk i aktów prawnych, na specjalnie utworzonej stronie dla dzieci, mieszka Maurycy Marchewka. Jest nim zając, który zna się na ekologii oraz ochronie środowiska i bardzo chętnie uczy, bawiąc się ze wszystkimi odwiedzającymi tę witrynę.

Gości zaglądających na stronę internetową wita uśmiechnięty Maurycy. Zmagać się on musi z ogromnym bałaganem i górą śmieci na jego łące, które trzeba posprzątać i odpowiednio posegregować.

Najmłodsi, rodzice i nauczyciele znajdą na tej stronie wiele różnych atrakcji i ciekawych animacji, które dostosowane są dla dzieci w wieku od 5 do 8 lat. Dla starszych przygotowano quiz, który zaznajamia młodych ekologów z przyrodą i geografią Polski. Materiał ten może stać się również ciekawą inspiracją dla nauczycieli.

Zarówno na starsze, jak i młodsze dzieci w dziale „Gry” czeka wiele fascynujących zabaw edukacyjnych o różnym stopniu trudności. Można tu „elektronicznym pędzlem” pokolorować wiewiórkę lub ją wydrukować i pomalować w domu lub w przedszkolu. Można też sprawdzić, kto najlepiej biega, wybrać się na spływ kajakiem z Maurycym lub poszukać ptasich mam dla piskląt.

Nowością na stronie jest gra pt. „Wielkie sprzątanie lasu”. Wszyscy jej uczestnicy nie tylko uczą się segregacji odpadów i dbania o przyrodę, ale również ćwiczyć refleks i podejmowanie decyzji.

Jest również wiele ekozagadek, które zawierają ciekawe propozycje rebusów, krzyżówek i łamigłówek ekologicznych. W „Ciekawostkach” prezentowane są interesujące informacje ze świata roślin i zwierząt.

Maurycy Marchewka zachęca dzieci do chronienia i dbania o środowisko i dlatego spisał 10 zasad, mówiących w jaki sposób każdy może sam wpływać na świat wokół. W krótkiej i wesołej animacji zachęca dzieci do korzystania z toreb wielokrotnego użytku.

W dziale „Puzzle” Maurycy zapoznaje dzieci ze swoimi przyjaciółmi, np. ropuchą szarą, i prezentuje najważniejsze fakty z ich życia.

Ciekawym uzupełnieniem strony są tapety, których Maurycy ma parę do ściągnięcia oraz e-kartek, by można było je wysłać do przyjaciół ze specjalnymi pozdrowieniami od zająca.

Strona Ministerstwa Środowiska na stałe wpisała się na listę stron bezpiecznych i przyjaznych dzieciom. Jest ona rekomendowana przez duże przeglądarki stron dla dzieci, jak również przez portale zajmujące się tematem bezpiecznego Internetu dla najmłodszych.

Zając Maurycy zaprasza dzieci, rodziców i nauczycieli na swoją łąkę i gwarantuje wspaniałą i bezpieczną zabawę! Czeka na wszystkich na stronie internetowej: http://dzieci.mos.gov.pl.

 

 


 

 

Jak nie potykac się o własne śmieci - publikacja EPR

Zakończony w grudniu ogólnopolski konkurs edukacyjny "Drugie życie elektrośmieci" zainicjowany i sponsorowany przez Europejską Platformę Recyklingu a merytorycznie wspierany przez Uniwersyteckie Centrum Badań nad Środowiskiem Przyrodniczym zaowocował m.in. publikacją dla uczestników konkursu:

O Zrównoważonym Rozwoju i odpadach dla uczestników konkursu „Drugie życie elekrośmieci”.


Na naszych stronach prezentujemy opracowanie dr. Witolda Lenarta, zawarte w tej publikacji:


Parę stron dla tych, którzy chcą przejść przez życie nie potykając się o własne i cudze śmieci

Pierwsze pytanie:

Czy możemy przestać śmiecić?

Cisza.

Drugie pytanie:

Co mamy robić ze śmieciami?

Odpowiedź na drugie pytanie

Większości śmieci nie wytwarzać, a resztę, coraz większą resztę,  segregować. Koniec.

Jakby to dobrze było, żeby wystarczyło tyle napisać i tyle zrobić.


Produkcja odpadów nie ustaje. Codziennie każdy z nas wyrzuca kilogram śmieci.

Trafiają one do ziemi bezpowrotnie zabierając przestrzeń. Powinno to nas kosztować. Choćby

tyle ile wart jest kilogram świeżo ukopanych ziemniaków. Płacimy znacznie mniej, bo koszty

przyjmowania odpadów ponosi natura. Popatrzmy na nasz krajobraz wnikliwie

i samokrytycznie.Zbyt często urocze doliny, urozmaicone pola ze smugami zadrzewień i

licznie rozrzuconymi wodnymi oczkami, parki podworskie, obrzeża lasów i otoczenie malowniczych

drógto śmietniskaprzez nikogo nieuprzątane,a przez wielu tolerowane.


Całość opracowania znajduje sietutaj. Zapraszamy do lektury i refleksji.



Przez edukację dla zrównoważonego rozwoju Mazowsza, Ziemi Łódzkiej i Kujaw

To wyzwanie, towarzyszyło konferencji i warsztatom, które zostały zorganizowane 20 i 21 listopada przez Regionalne Centrum Edukacji Ekologicznej w Płocku we współpracy z Uniwersyteckim Centrum Badan nad Środowiskiem Przyrodniczym Uniwersytetu Warszawskiego, Mazowieckim samorządowym Centrum Doskonalenia Nauczycieli w Warszawie, Starostwem Powiatowym w Płocku i Włocławskim Centrum Edukacji Ekologicznej. Konferencja odbyła się pod patronatem: Ministra Edukacji, Sekretarza Generalnego Polskiego Komitetu ds. UNESCO i Marszałka Województwa Mazowieckiego, a uczestnikami byli nauczyciele szkół ponadgimnazjalnych przedstawiciele organizacji ekologicznych i centrów edukacji ekologicznej. Mogli oni poszerzyć znajomość wyzwań i konkretnej tematyki edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju (EZR), a w szczególności:

1.      zapoznać się z celami i zadaniami wynikającymi z dokumentów ONZ, w tym trwającej obecnie Dekady Edukacji na Rzecz Zrównoważonego Rozwoju;

2.      poszerzyć wiedzę z dziedzin współtworzących zakres tematyczny zrównoważonego rozwoju, poznać nowe formy i metody edukacji,

3.      wymienić poglądy i liczne doświadczenia, także o zasięgu międzynarodowym

4.      poznać ciekawych ludzi, obejrzeć nowe programy edukacyjne, wydawnictwa,  i inne pomoce dydaktyczne,

5.      dowiedzieć się o możliwości pozyskania środków finansowych na realizację pomysłów, zadań i potrzeb  edukacyjnych.

W konferencji i warsztatach wzięło udział 112 osób nie tylko z regionów zapisanych w tytule Konferencji. Zwracała uwagę liczna grupa młodych nauczycieli, co powinno przynieść efekty długofalowe. Wysłuchano ciekawych i wywołujących żywe zainteresowanie  referatów o :

·         realizacji zadań Dekady na rzecz zrównoważonego rozwoju w edukacji formalnej,

·         edukacji dla zrównoważonego rozwoju w Polsce w świetle IV konferencji UNESCO w Ahmadabadzie w 2007r. i Konwencji o różnorodności biologicznej w Bonn.

·         nowatorskich formach i metodach pracy z uczniami

·         zwiększaniu udziału młodzieży niepełnosprawnej w edukacji dla zrównoważonego rozwoju,

·         źródłach finansowania.

Kilka wystąpień pozwoliło na zapoznanie się z przykładowymi programami edukacji realizowanymi w krajach Unii Europejskiej , a w Polsce w paru ośrodkach edukacji ekologicznej.  

Szczególnym zainteresowaniem cieszyły się zajęcia warsztatowe w Muzeum Mazowieckim i Regionalnym Centrum Edukacji Ekologicznej i  w Płocku, a także w „Zielonej Szkole” w Sendeniu i Ośrodku Edukacji Przyrodniczo – Leśnej w Łącku. Zespół Szkół im. Leokadii Bergerowej w Płocku – Górach zaprezentował doświadczenia w wykorzystaniu Internetu przed konferencją COP-14 w Poznaniu. Wszystkie referaty, zajęcia warsztatowe kończyła ożywiona dyskusja świadcząca o zainteresowaniu rozwojem edukacji dla zrównoważonego rozwoju. Prowadzący warsztaty przyjęli otwartą i  szczerą formułę dzielenia się sukcesami i problemami. Stąd zdrowa, konstruktywna i jednocześnie miła atmosfera spotkań.

Organizatorzy konferencji i warsztatów w Soczewce pragną podsumować obrady kilkunastoma najważniejszymi wnioskami.

1.      Podobne spotkania metodyczne są koniecznością, należy więcej czasu poświęcać warsztatom, stwarzając możliwość zobaczenia każdej prezentacji w różnych miejscach.  

2.      Szkoła stwarza odpowiednie szanse na rozwój edukacji dla zrównoważonego rozwoju, zwłaszcza poprzez wykorzystywanie ścieżek międzyprzedmiotowych i edukacji terenowej, w tym na obszarach chronionych. Likwidacja tej pierwszej formy jest błędem.  

3.      Edukację dla zrównoważonego rozwoju powinni prowadzić nauczyciele wszystkich przedmiotów (nie tylko przyrody, geografii, chemii, biologii),

4.      Należy ustawicznie starać się o poprawę  stosunku dyrekcji szkół i  organów prowadzących szkoły (gminy, starostwa) do realizacji edukacji dla zrównoważonego rozwoju poprzez:

·        umożliwienie nauczycielom ustawicznego dokształcania się w tym zakresie,

·        wprowadzanie zachęt motywujących nauczycieli realizujących takie zajęcia,

·        wszelaką pomoc w organizacji edukacji.

5.      Umacniać należy formalna i koleżeńską współpracę szkół z centrami edukacji ekologicznej, administracja leśną, parkami krajobrazowymi, narodowymi, służbami ochrony środowiska, gospodarki wodnej, i innymi.

6.      W każdym powiecie winno funkcjonować centrum edukacji ekologicznej dysponujące biblioteką, edukatorami i trenerami, dobrze prowadzące stronę internetową z ciekawymi konspektami zajęć, spisami filmów, czasopism i innych pomocy dydaktycznych.

7.      Szkoły powinny otrzymywać także merytoryczną pomoc od samorządów polegającą na przekazywaniu nośnych problemów, gmin i powiatów, pokazywaniu dobrych przykładów informowaniu o możliwościach współpracy.  Dlatego potrzebna jest  wyższa świadomość ekologiczna społeczeństwa, w tym także władzy samorządowej, która rozumie ideę rozwoju zrównoważonego i umie wdrażać jej zasady.

8.      Należy tworzyć i umacniać związki centrów EZR z ośrodkami akademickimi oraz pojedynczymi szkołami wyższymi. Rozwijać należy wolantariat studencki w tym zakresie.  

9.      Należy stale ułatwiać szkołom, organizacjom ekologicznym, centrom edukacji ekologicznej pozyskiwanie środków finansowych z polskich i zagranicznych źródeł na realizację projektów edukacyjnych.

10.   Należy poszukać sposobu by ograniczyć zbyt częste przypadki dublowania działań, a nawet imprez edukacyjnych – potrzebna jest większa współpraca między organizacjami pozarządowymi, ośrodkami edukacji ekologicznej i innymi realizatorami EZR.

11.   Stwierdzono niewystarczającą bazę edukacyjną ośrodków edukacji ekologicznej, niedostatek środków finansowych na działalność statutową i proste utrzymanie kadry i lokali.

12.   Jednocześnie zbyt małe jest wykorzystanie ośrodków edukacji ekologicznej przez samorządy gmin, powiatów i województwa.

13.   Obserwuje się zmniejszające się zainteresowanie EZR w szkołach ponad gimnazjalnych. Wciąż niedostateczna jest ta edukacja w szkołach zawodowych i technikach.

14.   Potrzeba działań, aby w większym stopniu w edukację dla zrównoważonego rozwoju włączyć młodzież niepełnosprawną.

15.   We wszystkich programach EZR trzeba uruchamiać działania służące badaniom nad wskaźnikami edukacji dla zrównoważonego rozwoju

16.   Jednym z warunków powodzenia EZR jest  łączenie wiedzy ekologicznej ze społeczną , a obu razem  z praktyką.

 

Uczestnicy konferencji wysoko ocenili treści i formę zorganizowanej w Soczewce konferencji, radzi byli przez chwilę podziwiać uroki Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego i Prastarego Płocka, oklaskami darzyli wszystkich prelegentów, z uznaniem komentowali zajęcia warsztatowe. Poważny wysiłek organizacyjny z pewnością przyniesie  społeczne korzyści.

Konkurs edukacyjny "Drugie życie elektrośmieci"

Konferencja podsumowująca ogólnopolski konkurs edukacyjny Europejskiej Platformy Recyklingu w zakresie prawidłowego postępowania ze zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym (ZSEE): Drugie Życie Elektrośmieci odbyła się 8 grudnia 2008 roku.

 

Uczestnicy konferencji otrzymali publikację: O zrównoważonym rozwoju i odpadach dla uczestników konkursu „Drugie życie elektrośmieci”.

 

Tutaj prezentujemy jedno z opracowań przedstawionych w tej publikacji: Gospodarka odpadami – fakty i zamierzenia ze szczególnym uwzględnieniem elektroodpadów autorstwa Elżbiety Tyralskiej - Wojtyczy

 

Głównym Organizatorem i sponsorem konkursu jest Europejska Platforma Recyklingu, Polska Organizacja Odzysku Sprzętu Elektrycznego i Elektronicznego S.A. Konkurs objęty jest patronatem merytorycznym przez Uniwersyteckie Centrum Badań nad Środowiskiem Przyrodniczym.

Nawigacja w plecaku

Projekt Nawigacja w plecaku – Warszawa promuje aktywną edukację przyrodniczą
z zastosowaniem nowoczesnych technologii i urządzeń nawigacji satelitarnej GPS. Został on zrealizowany przez Centrum UNEP/GRID-Warszawa i objęty honorowym patronatem Ministerstwa Środowiska oraz Biura Edukacji m. st. Warszawy. Projekt został dofinansowany ze środków Funduszu Inicjatyw Obywatelskich.

Głównym celem projektu było ukazanie cennych walorów przyrodniczych i historyczno-kulturowych wybranych „zielonych zakątków” Warszawy oraz przeprowadzenie przez grupy szkolne obserwacji
w trakcie zajęć terenowych. Obserwacje te dotyczyły ciekawych drzew, przyrody nieożywionej, obecności zwierząt  jak również zarejestrowanie barier architektonicznych utrudniających dostęp osobom o ograniczonej sprawności do parków i rezerwatów miasta. W ramach projektu powstał interaktywny portal edukacyjny (www.gridw.pl/nawiwawa ), na którym zaprezentowano wyniki obserwacji prowadzonych przez młodzież, ale też opublikowano zbiór materiałów dla nauczycieli
i uczniów ułatwiający przeprowadzenie zajęć w szkole i poza nią. Z myślą o nauczycielach odbyły się warsztaty szkoleniowe dotyczące obsługi urządzeń nawigacji satelitarnej GPS.

 

Więcej informacji w pliku.

Program Szkoły dla Ekorozwoju

Program Szkoły dla Ekorozwoju (SdE) skierowany jest do szkół i społeczności lokalnych w Polsce i również w Wielkiej Brytanii i Republice Czeskiej. Celem programu jest promowanie edukacji na rzecz ekorozwoju oraz działań pro-ekologicznych w społecznościach lokalnych. Stwarza on szansę na poprawienie jakości najbliższego otoczenia oraz wprowadzenie zmian korzystnych dla całej społeczności.

 Program pomaga ludziom zmieniać ich otoczenie na lepsze poprzez zapewnienie środków finansowych oraz wsparcia merytorycznego. Dotacje przyznawane są na sfinansowanie projektów, które poprawiają jakość terenów użyteczności publicznej. Na przykład na odnowienie zaniedbanego placu zabaw, założenie ogródka lub włączenie się w realizację projektu ochrony dziedzictwa kulturowego.

 Szkoła rozwijająca swoje działania poprzez wdrażanie modelowych rozwiązań i edukację we współpracy ze społecznościami rozwija się jako modelowy przykład Lokalnego Centrum Aktywności Ekologicznej. Wspieramy działania takich szkół poprzez uhonorowanie ich zaangażowania tytułem Lokalnego Centrum Aktywności Ekologicznej. A najlepsze przykłady w Polsce rekomendujemy i nagradzamy międzynarodowym certyfikatem „Zielonej Flagi" w ramach Programu Eco - Schools.

Informacje o programie znajdują się na stronach internetowych Fundacji Partnerstwo dla Środowiska http://www.epce.org.pl/

 W załączeniu prezentacja przedstawiona 8 września na konferencji podsumowującej program "Szkoły dla Ekorozwoju na Zielonych Szlakach Greenways"

„Drugie życie elektrośmieci” na Forum Recyklingu POLEKO 2008

Konkurs edukacyjny nt. zasad  postępowania ze zużytym sprzętem elektrycznym
i elektronicznym:  „Drugie życie elektrośmieci” został zaprezentowany na Forum Recyklingu podczas tegorocznych, październikowych targów POLEKO.

 

Inicjatywa edukacyjna Europejskiej Platformy Recyklingu spotkała się z zainteresowaniem wśród biorących udział w seminarium przedstawicieli firm zajmujących się odzyskiem ZSEE. To dobry znak, bo od przyszłego roku 5 % zysków tych firm, będzie przeznaczane na edukację.

 

Prezentację konkursu „Drugie życie elektrośmieci”  przedstawiona na Forum Recyklingu POLEKO 2008 można przeczytać tutaj.

CZAS NA KLIMAT NA ZIEMI - czas przygotować uczniów do Konferencji Klimatycznej COP 14 w Poznaniu


Konferencja Klimatyczna COP 14 w Poznaniu już za 2 tygodnie! Przygotuj swoich uczniów do tego ważnego dla Polski i świata wydarzenia! Skorzystaj z nowatorskiej pomocy dydaktycznej - komiksu "CZAS NA KLIMAT NA ZIEMI".


Zmiany klimatu i ich skutki to bardzo ważny temat, istotny nie tylko ze względów przyrodniczych czy gospodarczych ale także ze względów społecznych. Dlatego też trudna tematyka społecznych następstw zmian klimatu powinna być poruszana już na najniższym szczeblu edukacji szkolnej, tak aby uświadomić dzieciom i młodzieży, że ich codzienne wybory mają wpływ na świat. Przecież to właśnie dzisiejsze kilkulatki będą musiały w przyszłości stawić czoła zmianom klimatu i ich następstwom.

 

Stowarzyszenie Krajowy Ruch Ekologiczno-Społeczny KRES przy wsparciu polskiej pomocy zagranicznej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP w 2008 r. przygotowało nowatorską w formie broszurę, która w przystępnej dla dzieci formie porusza trudne zagadnienia zmian klimatu. Broszura „CZAS NA KLIMAT NA ZIEMI” opracowana została w przystępnej już dla najmłodszych uczniów formie komiksu, a dodatkową zachętą do przeczytania jej do końca jest ogłoszony na jej końcu konkurs plastycznyZachęcamy do udziału w konkursie – termin nadsyłania prac upływa 05.12.2008 r. Na zwycięzców czekają cenne nagrody rzeczowe w postaci cyfrowych aparatów fotograficznych!

 

Publikacja skierowana jest do szkół i placówek edukacyjnych (świetlice, ogniska wychowawcze, domy dziecka) z województw: mazowieckiego, łódzkiego, kujawsko-pomorskiego, pomorskiego i lubelskiego.

 

Broszura - komiks „CZAS NA KLIMAT NA ZIEMI” dostępna jest bezpłatnie! Wystarczy przysłać zamówienie na e-mail ewelina@kres.org z podaniem nazwy i adresu placówki oraz liczby zamawianych egzemplarzy. Zobacz okładkę!

 

Stowarzyszenie KRES zaprasza do nadsyłania zamówień na broszurę. Planowany termin wysyłania publikacji: od 17.11.2008 r.

 

Więcej szczegółów na stronie www.kres.org






Problematyka zrównoważonego rozwoju w projekcie nowej podstawy programowej kształcenia ogólnego

Nowa podstawa programowa, która będzie obowiązywać od roku szkolnego 2009/2010 wzbudza wiele emocji. Z projektem całości dokumentu można się zapoznać na stronach ministerstwa edukacji www.men.gov.pl. Tym czasem na naszych stronach proponujemy przegląd treści dotyczących problematyki zrównoważonego rozwoju zawartych w projekcie nowej podstawy programowej kształcenia ogólnego, ze szczególnym uwzględnieniem zmian klimatu.

 

Ciekawi jesteśmy wszelkich Państwa opinii i uwag dt. projektu nowej podstawy programowej. Można je przesyłać na adres: a.batorczak@uw.edu.pl


Nowa podstawa programowa - pobierz prezentacje!
 

Półmetek Dekady EZR – wystawa dobrych pomysłów edukacyjnych

Szanowni Państwo,

Jak Państwiu wiadomo, 31 marca- 2 kwietnia 2009 odbędzie się w Bonn konferencja podsumowująca dokonania i doświadczenia pierwszej połowy Dekady Edukacji nt. Zrównoważonego Rozwoju. Otrzymaliśmy z Działu Edukacji UNESCO w Paryżu informację o planowanej w czasie trwania Konferencji wystawie prezentującej dobre praktyki w dziedzinie edukacji dla zrównoważonego rozwoju. Bardzo proszę o rozważenie, czy macie Państwo taki projekt w swoim dorobku lub chcielibyście jakiś inny zarekomendować. Propozycje powinny zostać zgłoszone *do Polskiego Komitetu ds. UNESCO* *do dnia 10 września 2008*, ponieważ najpóźniej 25 września 2008 wybrane projekty, które zyskają rekomendację, trafić muszą do organizatorów wystawy. Tam z kolei, spośród projektów nadesłanych z całego świata wybranych zostanie 25, które zaprezentowane będą na wystawie. W załączniku znajdą Państwo list (w języku angielskim) Dyrektora Koordynacji Priorytetów ONZ w dziedzinie Edukacji w Paryżu, Marka Richmonda oraz kwestionariusz, na którym zgłaszać należy projekty (również w języku angielskim). Wypełnione dokumentu proszę skierować pod adres: i.morzol@unesco.pl

Pozdrawiam

 

Ilona Morżoł
Polski Komitet ds. UNESCO
Tel: (48)22.620.33.55 wew. 105

Stypendia zagraniczne na realizację projektów badawczych

Fundacja Bayer Science & Education przeznacza 150 tys. EUR na stypendia zagraniczne.

Dziedziny sponsorowane to: biologia, biochemia, biotechnologia, inżynieria bioprocesowa, chemia, inżynieria chemiczna, medycyna, farmacja, fizyka oraz kształcenie przyszłych nauczycieli.

Ostateczny termin składania wniosków o stypendium upływa z dniem 31 sierpnia 2008r.

Formularz wniosku jest dostępny pod adresem www.bayer-foundations.com

Plik do pobrania: kliknij

Lodówka a globalny problem dziury ozonowej

Czy istnieje związek pomiędzy używanymi przez nas na co dzień lodówkami a dziurą ozonową? Okazuje się, że tak! Celem niniejszego artykułu jest ukazanie,  że proste i, wydawać by się mogło, na pozór nie związane z ochroną środowiska wybory mogą w znaczący sposób na nie oddziaływać.

Ostatnimi czasy wiele się mówi o odpowiedzialnym kupowaniu i recyklingu zużytego sprzętu elektronicznego i AGD. Ten bardzo ważny nurt, którego celem jest kształtowanie zachowań społecznych, tylko na pozór nie ma nic wspólnego z ochroną środowiska.

Otóż bardzo ważne jest, żeby zużyty sprzęt elektroniczny, w tym tytułową lodówkę, oddawać do odpowiedniego punktu, lub pozostawić w sklepie**. Pierwszym pozytywnym aspektem takiego działania jest dbanie o niezaśmiecanie otaczającego nas środowiska. Chyba każdy przyzna że stara kuchenka rdzewiejąca w lesie na polanie jest widokiem niezbyt przyjemnym... Drugim pozytywnym aspektem jest fakt, że pozostawione w odpowiednim punkcie stary sprzęt elektroniczny i AGD może zostać rozłożony, dzięki czemu zawarte w nim metale ciężkie oraz inne toksyczne dla środowiska substancje mogą zostać w odpowiedni sposób zneutralizowane.

I tu powrócić można do tytułowej lodówki. Część z nas w domu posiada stare chłodziarki lub zamrażarki. Teraz, kiedy sprzęt AGD nie jest już zawrotnie drogi, a tanie kredyty powszechnie dostępne, niektórzy pokuszą się o zastąpienie starej zamrażarki nową. I tu pojawia się pytanie – co zrobić ze starą zamrażarką. Część osób postanowi po prostu wystawić ją przy osiedlowym śmietniku licząc, że zajmą się nią zbieracze złomu. Mieszkańcy osiedli domów jednorodzinnych mogą pokusić się o oddanie jej zbieraczom złomu, którzy co pewien czas objeżdżają osiedla zbierając wielkogabarytowy złom. Niestety takie działania przyczynią się do pogłębienia problemu dziury ozonowej.

W starych zamrażarkach jako czynnik chłodniczy stosowane były związki z grup CFC i HCFC – częściowo lub całkowicie chlorowane węglowodory. Związki te dzięki posiadanym właściwościom chemicznym był bardzo przydatne w technice chłodniczej. Niestety po pewnym czasie odkryto też ich destrukcyjny wpływ na warstwę ozonową. CFC i HCFC przebywając w atmosferze pod wpływem promieni UV-B rozpadają się uwalniając atomy chloru, które reagują z cząsteczką ozonu O3 rozbijając ją na wolny atom tlenu O oraz tlen cząsteczkowy O2. W ten sposób 1 atom chloru może rozbić od 10.000 do 100.000 cząsteczek O3! Na efekt nie trzeba było długo czekać: w 1985 roku nad Antarktydą po raz pierwszy zaobserwowano tzw. dziurę ozonową czyli znaczące ubytki w grubości warstwy ozonowej.

Dlatego tak ważne jest aby stare chłodziarki i zamrażarki rozkładane były w sposób właściwy, a znajdujące się w nich związki CFC i HCFC usuwane i gromadzone w sposób uniemożliwiający och przedostanie się do atmosfery.

W nowych lodówkach i zamrażarkach stosowane są już bezpieczniejsze dla środowiska związki HFC. Związki te również posiadają wymagane w chłodnictwie własności chemiczne, jednak inaczej niż CFC i HCFC nie działają tak destrukcyjnie na warstwę ozonową.

Więcej na temat  ochrony warstwy ozonowej na stroniewww.prozon.org.pl

Więcej na temat ekologicznych czynników chłodniczych na stronie www.eko-dom.waw.pl

Rządowa organizacja zajmująca się monitoringiem zużycia substancji zubożających warstwę ozonową – Instytut Chemii Przemysłowej, Biuro Ochrony Warstwy Ozonowej (BOWO) www.ichp.pl/pl/bowo.htm


Agata Nagrabska

** Kupując w sklepie nowy sprzęt możemy stary sprzęt tego samego typu zostawić na zasadzie „wymiany”

Polityka i rozwój – konflikt racji państw wobec zmian klimatu

Dr Janusz Radziejowski

Wszechnica Polska

Szkoła Wyższa Towarzystwa Wiedzy Powszechnej

Katedra Turystyki i Ekonomii

Pobierz tekst

Polityka i rozwój – konflikt racji państw wobec zmian  klimatu

            Ochrona klimatu wymaga szeregu działań, które w konsekwencji dotyczą przede wszystkim zmian w dotychczasowym modelu rozwoju gospodarczego. O ile sama zasada redukcji emisji gazów cieplarnianych do atmosfery nie wzbudza obecnie większego sprzeciwu, to zasadnicze spory wiążą się ze sposobami ograniczania
i likwidacji emisji, pochłaniania gazów, a zwłaszcza dwutlenku węgla przez różne zabiegi przyrodnicze i techniczne, a przede wszystkim koncentrują się wokół odpowiedzialności poszczególnych krajów świata za wprowadzanie odpowiednich zmian.

Dotychczasowe oficjalne podejście do tego zagadnienia było proste. Wg Protokołu z Kioto do Ramowej Konwencji ONZ w Sprawie Zmian Klimatu[1] redukcja i ograniczenie emisji gazów cieplarnianych należała przede wszystkim do krajów najbardziej rozwiniętych. Kraje rozwinięte zobowiązały się do redukcji emisji, kraje rozwijające się nie zostały objęte tym zobowiązaniem. Na mocy postanowień protokołu kraje, które zdecydowały się na jego ratyfikację, zobowiązały się do redukcji do 2012 roku własnych emisji o 5,2%  - gazów cieplarnianych w stosunku do roku bazowego 1990.

Narodowe pułapy obniżania wahają się od 8% dla Unii Europejskiej, 7% dla USA, 6% dla Japonii, 0% dla Rosji oraz zezwalały możliwy wzrost dla Australii o 8% i 10% dla Islandii. Dla Polski  rok bazowy został wynegocjowany na rok 1988, a kwota redukcja została wyznaczona na 6%.

Od początku Protokół wzbudzał polityczne emocje. Sprzeciw USA i kilku innych wysoko rozwiniętych krajów, wobec Protokołu z Kioto wynikał z tego m.in. że państwa te uważały, iż jego ustalenia mogą wpływać ujemnie na czołowe gospodarki świata, które są z jednej strony kołem zamachowym światowego rozwoju, jednocześnie inwestując duże środki w ochronę środowiska i wzrost efektywności zużycia zasobów Ziemi – w tym surowców energetycznych. Jednocześnie Protokół nie przewidywał żadnych bodźców na rzecz ochrony klimatu wobec rozwijających się gospodarek. Obecnie kraje rozwijające się stanowią grupę bardzo zróżnicowaną. Są wśród nich kraje bardzo biedne (jak np. grupa państw afrykańskich, Bangladesz czy Nepal), ale także takie potęgi gospodarcze jak Arabia Saudyjska czy też Brazylia,  superszybko rozwijające się olbrzymie kraje azjatyckie: Indie, Chiny lub też Indonezja. Co ciekawe, na forum ONZ kraje rozwijające tworzą polityczną grupę nacisku pod nazwą „Grupa 77 +Chiny” (od liczby państw – założycieli), która domaga się specjalnych względów, w tym w zakresie ochrony środowiska. Wszystkie kraje Grupy są objęte ulgowymi zapisami Protokołu z Kioto. Tymczasem już na początku XXI wieku Chiny i Indie, wykazywały szybkie  tempo wzrostu gospodarczego odpowiadające za ponad ¼ globalnej emisji gazów cieplarnianych.

 Co gorsza, duża część krajów rozwijających się posiada rządy, które pozostają poza kontrola społeczną i stanowią bardziej lub mniej twarde dyktatury. Trudno w takiej sytuacji o skuteczną kontrolę międzynarodową stosowanych standardów w zakresie ochrony środowiska, wiarygodny monitoring jego stanu. Sytuacja taka utrudnia także stosowanie efektywnej pomocy na rzecz ochrony środowiska ze strony krajów rozwiniętych, gdyż dyktatorskie rządy stanowią dobry parawan dla korupcji i nepotyzmu.

            Jak się okazało w ostatnich latach również kraje popierające protokół z Kioto miały spore trudności z jego realizacją.

Jak można zorientować się z zamieszczonego wykresu „Zmiany emisji Gazów Cieplarnianych (bez wynikających ze zmian w użytkowania terenów)”[2], Unia jako całość ma duże problemy w wykonaniu zobowiązań protokołu z Kioto i gdyby nie nowi członkowie, którzy w większości dużym zapasem wywiązali się ze swych zobowiązań, sytuacja ta wyglądałaby dużo gorzej.

            Tymczasem w ostatnich latach sprawy dotyczące globalnego ocieplenia wskutek zmian klimatu nabrały nowego wymiaru. Z jednej strony, kolejne ekspertyzy różnych gremiów eksperckich i międzyrządowych[3] coraz dobitniej wskazują na konieczności podjęcia działań, które winny powstrzymać niekorzystne trendy zmian. Z drugiej strony obserwujemy wielkie przyśpieszenie rozwoju gospodarki światowej, zwłaszcza po stronie najbardziej aktywnych krajów rozwijających się. Oznacza to zwiększenie potrzeb na energię wśród tych państw. Pamiętać przy tym należy, że liczba ludności krajów rozwijających się, zarówno obecnie jak i w perspektywie 20 lat jest i będzie  3 – 3,5 krotnie większa od liczby ludności krajów rozwiniętych. Jednocześnie ich udział w globalnym  zużyciu energii jest 3 krotnie mniejsze niż krajów rozwiniętych. Stąd rozwój gospodarczy w tych krajach oznaczać musi większy popyt na energię, tak jak przedstawiono to na załączanym poniżej wykresie. Wynika z tego, że wyrównanie zużycia energii pomiędzy najbardziej rozwiniętymi krajami OECD a resztą świata będzie miało miejsce już w 2010 roku. Oznacza to, ze wzrosną również emisje gazów cieplarnianych ze źródeł zlokalizowanych w tych krajach. Na przełomie lat 2007-2008 z różnych źródeł dobiegła informacja, że już w 2006 roku Chiny stały się pierwszym emiterem CO2 na świecie przeganiając Stany Zjednoczone, które na swym drugim miejscu zagrożone są przez Indie, które wg wielu opinii mogą im odebrać to miejsce już w 2008 roku[4]. Stąd uczestnicy Konferencji Stron Konwencji Klimatycznej na Wyspie Balii (XIII COP) stanęli przed koniecznością uznania bardzo ambitnych celów w zakresie redukcji zanieczyszczeń na najbliższe dziesiątki lat, a z drugiej strony uruchomienia mechanizmów zachęcających najbardziej aktywne gospodarczo kraje trzeciego świata do włączania się w procesy ograniczania wzrostu emisji. Bez takiego rozwiązania trudno marzyc o sukcesie choćby w kontekście przytoczonych danych na temat konsumpcji energii. Potwierdza to kolejny wykres wskazujący na gwałtowny wzrost emisji z krajów poza OECD (oraz – niestety, umiarkowany ale ciągły wzrost emisji ze źródeł zlokalizowanych w krajach rozwiniętych).

            Sytuacja taka wzbudza wiele problemów. Pojawiają się zarzuty, ze obecny poziom rozwoju gospodarki niektórych krajów trzeciego swiata wiąże się z brakiem skutecznych mechanizmów egzekwowania standardów środowiskowych czy też z bezwględną eksploatacja środowiska. Zarzuca się także brak działań na rzecz pozyskiwania i wdrazania technologii skutecznych dla ochrony środowiska. Państwa rozwijące tlumaczą się zacofaniem cywilizacyjnym, brakiem środków na stosowanie rozwiązań droższych niż te, które są dostępne w ich krajach i wskazują na konieczność angażowania się kapitału z krajów rozwinietych w dzieło modernizacji ich gospodarek. To ostatnie rozwiązanie zdają się wspierać  Stany Zjednoczone. Oprócz przyjętego w 2002 planu działań wyznaczającego swój cel redukcji emisji gazów cieplarnianych o 18% do roku 2012, pragną uaktywnić wraz w kilkoma innymi rozwiniętymi krajami regionu Pacyfiku inicjatywę pod nazwą „Asia –Pacific Partnership on Clean Development and Climate”[5] .

            Jednym z dotychczas zalecanych przez ekspertów środków mających ograniczyć wzrost dwutlenku węgla w atmosferze jest zastąpinie kopalnych źródeł energii  biopaliwami. Np. Unia Europejska przyjeła, że w 2020 roku nie mniej niż 10% paliw używanych w transporcie to będą biopaliwa. Jeszcze do końca XX wieku biopaliwa były stosunkowo rzadkie na światowym rynku paliw, a z ich podukcji i uzywania słynęła głównie Brazylia. W ostatniej dekadzie doszło do gwałtownego wzrostu produkcji tych paliw.

            Zamieszczony wykres pokazuje prawie trzykrotny wzrost  produkcji bioetanolu w latach 2000-2005. Czołowymi producentami są tutaj Brazylia i Stany Zjednoczone. W zakresie produkcji biodisla, która przeżywa też duży rozwój,  przodują kraje europejskie jak Niemcy i Francja. Początkowo fakt ten uważano za bardzo pozytywny, później pojawiły się wątpliwości. Ekolodzy zaczęli się obawiać, że niezbędne dla takiej produkcji wielkie monokultury hodowlane zubożają różnorodność biologiczną, zmieniają krajobraz przyrodniczy. Później doszły wątpliwości części ekspertów, czy promowanie biopaliw rzeczywiście przyniesie korzyści dla klimatu. W pierwszych miesiącach 2008 roku wybuchła kolejna afera. W wyniku podwyżek cen żywności aż o 57% w stosunku rocznym, doszło do zamieszek w wielu uboższych krajach świata. W kontekście tego wysoki rangą przedstawiciel oenzetowskiej agendy do spraw zwalczania głodu, Jean Ziegler[6] określił w początkach kwietnia br produkcję biopaliw jako zbrodnię przeciwko ludności. Wszyscy przedstawiciele krajów produkujących biopaliwa w tym USA i Unia Europejska zaprzeczyły, że są jakieś związki pomiędzy tymi faktami. Jednakże spór trwa Prezydent Chavez z Wenezueli oskarżył kraje rozwinięte o imperialistyczną zmowę przeciw trzeciemu światu. Z kolei otrzymał niespodziewane poparcie z ust szefa największego koncernu branży żywnościowej świata  „Nestle” , który powiedział że subsydiowanie produkcji biopaliw stosowane przez większość rządów świata jest „niemoralne i nieracjonalne”.

            Tak więc spór wokół tego, tak ważnego elementu strategii w zakresie energetyki przyjaznej środowisku narasta i daleki jest od wyjaśnienia.

            Wątpliwości zaczyna też wywoływać, propagowana również przez UE procedura wychwytu i deponowania węgla w strukturach geologicznych Carbon Capture and Storage – CCS. Okazuje się że koszt wybudowania elektrowni węglowej zdolnej do pracy w takich procedurach może być od 20 do 70% droższy niż klasycznej. Również jej eksploatacja może być wyższa o podobne wartości[7]. Oznacza to konieczność wzrostu cen energii w większym niż zakładano zakresie.

Element ten znalazł się w proponowanym przez Komisje Europejską pakiecie ze stycznia 2008 roku, zawierających projekty kilku nowych rozwiązań prawnych w zakresie ochrony klimatu. Zdaniem kilku państw (w tym Polski) rozszerza on znacznie ustalenia w tym zakresie Rady Europejskiej z marca 2007 roku. Jest obawa, że wprowadzone nowe zasady rozdziału emisji dla energetyki, mogą bardzo utrudnić działalność naszego sektora energetycznego. Zaniepokojenie wzbudzają też wyższe niż przewidywaliśmy kwoty redukcji gazów cieplarnianych i zastosowania energii odnawialnych. Decyzje co do losów tego pakietu mają zapaść w ciągu bieżącego roku.

Omówione problemy wskazują jak polityka i problematyka rozwoju są obecnie ściśle powiązane z problematyką ochrony środowiska. Niestety, należy także zwrócić uwagę, ze trudno będzie znaleźć receptę na zaangażowanie się państw w ochronę klimatu wg jednego wzorca. Różnice interesów państwowych są tu bardzo wyraźne.



[1] Ramowa Konwencja ONZ w sprawie Zmian Klimatu  (United Nations Framwork Convention on Climate Change -UNFCCC),  zwana także  "Konwencją Klimatyczną" została podpisana na Międzynarodowej Konferencji ONZ Środowisko i Rozwój („Szczyt Ziemi”), w Rio de Janeiro w 1992 roku.

 

[2] „Change in GHG Emissions excluding LULUCF (%) – materiał Europejskiej Agencji Środowiska, na podstawie raportów krajowych w za lata 2004 - 2005

[3] Do najważniejszych należał z pewnością IV Raport Międzyrządowego Panelu ds. Zmian Klimatu Intergovernmental Panel on Climate Change (IPPC) z 2007

 

[4] Chodzi tu emisje globalne, w przeliczeniu na głowę mieszkańca te dysproporcje są jeszcze bardzo duże. I tak szacuje się że emisja Chin wyniosła 6200 mln ton gazu (ok.3,6t/os) a emisja USA  wyniosła 5800 mln ton gazu (ponad 15 t/os).

 

[5] Wg U.S Climate Policy and Action,  www.epa.gov/climatechange/policy

[6] „Bifeuels propelling food crisis…”  National Post, 11 04.2008, www.nationalpost.com

[7] Wiadomo, że metodą taką są bardzo zainteresowane koncerny naftowe, które w ten sposób chcą wypełniać przestrzenie po wyeksploatowanej ropie naftowej.

Jak dotrzeć do obywateli - czy edukacja radzi sobie z wyzwaniami globalnych zmian środowiska?

Dr Anna  Kalinowska

Uniwersytet Warszawski

Uniwersyteckie Centrum Badań nad Środowiskiem Przyrodniczym
 

Jak dotrzeć do obywateli - czy edukacja radzi sobie z wyzwaniami globalnych zmian środowiska?

Łatwo można się zgodzić, ze edukacja ekologiczna ucząca relacji człowieka z przyrodą była najstarszym rodzajem edukacji, której z konieczności poddawana była ludzkość a poziom \wiedzy o stanie środowiska i jego zasobów weryfikowany był sukcesem przeżycia. Jednak gromadzona z pokolenia na pokolenie wiedza przekazywana w postaci nakazów zachowań, rytuałów czy tabu sprowadzała się do znajomości zagrożeń środowiska czy zasobów przyrody w zasięgu dostępnym  doświadczeniu. Gdy zasoby  się wyczerpywały lub warunki środowiska, często w sposób zawiniony przez człowieka, pogarszały się, należało migrować poszukując lepszych mniemając, że możliwości Ziemi są nieograniczone.

Wraz z postępującym rozwojem cywilizacji następowało coraz większe uniezależnienie się od przyrody, a nowe umiejętności kształcone były pod kątem możliwości dalszej ekspansji bez liczenia się z konsekwencjami. Ten uwiąd bezpośrednich relacji z przyrodą i wiara w potęgę cywilizacji, a także to że już nie stało miejsc do migracji niewątpliwie przyczyniły się do stanu środowiska, które przestało już być tylko lokalne. Wpływy człowieka objęły praktycznie całą Ziemię. Narastająca presja ludzka przekroczyła granice lokalnych środowisk a charakter zmian spowodował globalne problemy. Kiedy stało się to ewidentne, w drugiej połowie XX wieku, ludzkość zaczęła się obwiniać o brak świadomości wynikający z powszechnego braku, zainteresowania możliwościami środowiska. Jednak odradzającej się znów edukacji ekologicznej nie wystarczyło, jak w pradziejach, skupić zainteresowań na lokalnym środowisku. Niemal skokowo musiała zorientować się także na problemy ogarniające cały świat. Tyle, że edukacja globalna gdzie trudno zweryfikować rezultaty działań podjętych pod wpływem nowej wiedzy, nie jest łatwa. Aby oswoić percepcyjny problemu objęcia abstrakcyjnego „całego świata” wymyślono hasło: myśl globalnie - działaj lokalnie. Fakt, że bez powszechnej świadomości społecznej trudno wyobrazić sobie skuteczność podjętych „od górnie” przez krąg decydentów i naukowców działań ratunkowych, zauważono już podczas konferencji Sztokholmskiej w 1972 r. Choć do Deklaracji Sztokholmskiej wpisano wymóg rozwijania edukacji ekologicznej to jej główny wysiłek koncentrował się na poznawaniu przyrodniczych stron zagrożeń środowiska, w dużym stopniu abstrahując ją z innych sfer ludzkiej działalności i potrzeb. Oddaje to dobrze  ówczesne zawołanie : o środowisku, w środowisku, dla środowiska.  Dopiero Szczyt Ziemi w Rio w pełni uznał konieczność  całościowego podejścia do problemów łącząc w edukacji, zgodnie z filozofią zrównoważonego rozwoju, sprawy środowiska i zagadnień społecznych oraz ekonomicznych jako bezwzględnie współzależne. Ten zwrot w edukacji od wyabstrahowanej z kontekstu edukacji o środowisku, po edukację holistyczną przyrodniczo-humanistyczną przejawił się we wszystkich przyjętych w Rio dokumentach od Agendy 21 poczynając. Szczególnie widać to w odpowiednich paragrafach obu głównych konwencji dotyczących globalnych zmian środowiska: Konwencji o różnorodności biologicznej i Ramowej  Konwencji NZ w sprawie zmian klimatu. W tej ostatniej słynny Artykuł 6: Edukacja, szkolenia i świadomość społeczna, nakazuje  państwom - Stronom Konwencji:

  1. popierać i ułatwiać na poziomie narodowym oraz, o ile jest to możliwe na poziomie regionalnym i subregionalnym, zgodnie z narodowymi prawami i regulacjami oraz w ramach perspektywicznych możliwości: rozwój i wdrażanie programów edukacyjnych i świadomości społecznej w sprawie zmian klimatu i ich skutków oraz zapewniać:

a)      powszechny dostęp do informacji na temat zmian klimatu i ich skutków

b)     powszechny udział w działaniach dotyczących zmian klimatu i ich skutków i rozwijać odpowiednie sposoby postępowania

c)      szkolenie personelu naukowego, technicznego i zarządzającego.

  1. Współpracować i popierać na poziomie międzynarodowym przy zaangażowaniu istniejących organów:

a)     rozwój i wymianę materiałów służących edukacji i podnoszeniu świadomości

społecznej w sprawie zmian klimatu i ich skutków

b)     rozwój i wdrażanie programów edukacyjnych i szkoleniowych, uwzględniając umacnianie krajowych instytucji i wymianę lub wspieranie personelu w celu szkolenia fachowców w tej dziedzinie.

Przytaczając Artykuł 6, jako że stanowi on ważną obligację dla wszystkich państw-stron konwencji (Narodowa Strategia 2001), warto podsumować jak wypełniane są w Polsce poszczególne jego zalecenia. Oczywiście na Akademickim Forum warto szczególnie podkreślić jaki powinien być i jaki jest w tym wkład uczelni wyższych.

Kiedy w punkcie pierwszym jest mowa o rozwoju i wdrażaniu programów edukacyjnych, przede wszystkim zwracamy się myślą do edukacji formalnej zaczynając od szkół.
W głównym dokumencie edukacji formalnej jakim są podstawy programowe, można oczywiście znaleźć wiele możliwości, aby nauczać o samym zjawisku jak i jego skutkach, zależnie od poziomu, na lekcjach przyrody, geografii a nawet i biologii. Można też, rozszerzając wiedze podręcznikową znaleźć wiele materiałów na najwyższym poziomie, wspierających nauczyciela i popularyzujących zagadnienia klimatyczne. Tu właśnie wielkie zadanie dla nauczycieli akademickich, którzy mając dostęp do najświeższych danych naukowych oraz wyników badań własnych oraz kolegów mają obowiązek w popularnej formie je udostępniać. Doskonałym takich materiałów przykładem może być atrakcyjnie wydana książka dr Witolda Lenarta z Wydziału Geografii UW „ Pod kloszem czyli prognoza pogody” wraz ze zbiorem dokumentów, raportów i innych ważnych informacji a także płytą DVD z ilustracją filmową.

Sprawy zmian klimatu i powiązane z nimi zmiany różnorodności biologicznej staram się tez popularyzować i w swoich książkach (Kalinowska 2003). Trudno jednak dać odpowiedź na pytanie, ilu nauczycieli zechce sobie zadać trud by z tego skorzystać? Podobnie wygląda sprawa z wieloma innymi materiałami wspierającymi edukację na temat zmian klimatu oraz
z prowadzonymi programami. A jest ich niemało także takich, które ilustrują punkt
w Konwencji mówiący o konieczności współpracy międzynarodowej i wymianie materiałów. Polskie szkoły uczestniczą w wielu takich międzynarodowych programach, takich jak Globe pozwalający na samodzielne zbieranie informacji i dokonywanie pomiarów przesyłanych przez uczniów do bazy danych NASA. Jak się okazuje, w tym międzynarodowym programie najwięcej zebranych informacji pochodzi właśnie z polskich szkół. Polskie szkoły uczestniczą także w programach pozwalających na określenie osobistego udziału w  emisji dwutlenku węgla oraz w różnego rodzaju współzawodnictwach polegających na wirtualnym obniżaniu emisji gazów cieplarnianych. Przykładem zawodów bardziej wyrafinowanych, jak gry decyzyjne związane ze strategią używania energii i handlu emisjami, może być udział UCBS w międzynarodowym projekcie finansowanym przez EU  „Real Time eLearning for a Pan-European Classroom” (
http://www.carbongame.org). Wiele elementów edukacji dotyczących różnych aspektów przeciwdziałania zmianom klimatu można znaleźć w programach koordynowanych przez brytyjską organizację poświeconą edukacji ekologicznej Field Study Council. Między innymi materiały edukacyjne FSC oraz  opracowane dla British Council
„Instrumenty redukcji emisji dwutlenku węgla” można znaleźć na wydanej przez UCBS płycie CD „Multimedia w Edukacji dla Zrównoważonego Rozwoju” finansowanej przez NFOŚiGW. Ważną rolę w edukacji dotyczącej zmian klimatu odgrywa współpraca między UCBS a British Council. Instytucja ta wspiera w Polsce takie kampania jak Zero Carbon City, zaprasza na wykłady brytyjskich ekspertów. Dzięki Britsh Council wykłady dla studentów Uniwersytetu Warszawskiego wygłosili Sir David Kinga-doradca do spraw klimatycznych premiera Wielkiej Brytanii, czy dr Sarah Mander z  Tyndall Centre for Climate Change Research

Trzeba też wspomnieć o roli jaką w edukacji odgrywają organizacje pozarządowe. Można je podzielić na takie, które są związane z propagowaniem zmiany stylu życia, z edukacją konsumencką, z rozwojem bezemisyjnego transportu i organizacje które przez  nagłaśnianie problemów klimatycznych kształtują opinię publiczną (Kalinowska 2006).

Jeśli zaś chodzi o edukację związaną ze zmianami stylu życia i oszczędności energii to za dobry przykład można tu podać program Eko - Zespołów, który obejmując coraz więcej szkół i gmin prowadzi fundacja GAP-Polska. Także programy WWF uczą oszczędności energii, propagują rozsądne korzystanie z transportu i wychowują świadomych konsumentów. Wielkie na tym polu osiągnięcia ma Instytut na rzecz Ekorozwoju, prowadząc ostatnio kompleksowy program kształtowania świadomości „Herkules” Nie sposób tu wymienić wszystkich organizacji i programów, ale koniecznie trzeba wspomnieć o edukacji przez praktyczne działanie. Przykładem tego są projekty finansowane z Funduszu dla Globalnego Środowiska z małych grantów GEF. Ten rodzaj finansowania został stworzony jako mechanizm finansowania Konwencji Klimatycznej  a jego modelowe działania powinny pokazywać, że praktyczne rozwiązania w dziedzinie zmniejszania emisji są możliwe. Projekty małego GEFu o dużej sile demonstracyjnej to chociażby cała seria grantów na ścieżki rowerowe. To także projekty zmniejszania emisji dzięki np. izolacji budynków szkół czy innych pomieszczeń użyteczności społecznej, wykorzystaniu do ogrzewania biomasy czy instalacji wysokowydajnych pieców do ogrzewania. Każdy projekt stawał się zarazem centrum demonstracyjnym, pokazując jakimi sposobami zwiększyć wydajność energetyczną, zmniejszyć emisję gazów a przy okazji zaoszczędzić na wydatkach. Niestety, program finansowania takich projektów przez GEF praktycznie jest już zamknięty i powstaje pytanie jak długo ich efekty edukacyjne się utrzymają.

Wróćmy jednak do specjalnej roli jaką w edukacji dotyczącej globalnych zmian środowiska i  praktycznego zapobiegania zmianom klimatu powinny pełnić uczelnie wyższe. „Stopień naukowy, który zobowiązuje”- pod takim hasłem akademicy z Uniwersytetu w Tuft w USA zaproponowali poradnik dla uczelni wyższych. Wychodząc z założenia, że są one zobowiązane  do przyjęcia roli lidera w zapobieganiu zmianom klimatu, proponują powołanie Inicjatywy Klimatycznej nie tylko w celu prowadzonej edukacji. Uczelnie powinny zademonstrować na własnym przykładzie, jak można we własnej instytucji zminimalizować produkcję gazów szklarniowych przygotowując odpowiednią strategię i symulacje finansowe kosztów i zysków dla całej uczelni (Rappaport, Creighton 2007). Jak na razie na naszych uczelniach udaje się spełniać tylko tę pierwsza rolę - edukacyjną - czego dowodem jest wspólna organizacja niniejszej konferencji przez dwie uczelnie wyższe, a także szereg innych działań już prowadzonych. Otwarte wykłady „Wybrane zagadnienia z ekologii i ochrony środowiska” prowadzone już od kilkunastu lat przez Uniwersyteckie Centrum cały cykl poświeciły problemom zmian klimatu (Kalinowska, Lenart red 2007). Prowadzone są też liczne warsztaty edukacyjne dla nauczycieli, rzemieślników czy przedstawicieli samorządów. Gorzej jeśli chodzi o redukcję emisji.... Nawet jeśli zainstalowane zostały w naszym Centrum żarówki energooszczędne, to i tak rachunek za energię elektryczną płaci się na Uniwersytecie „od metra”, co odbiera motywacje i nie „świeci” przykładem.

Liczba programów i innych inicjatyw edukacyjnych poświeconych zmianom klimatu jest
w Polsce długa, nie małe jest też uczestnictwo, w większości międzynarodowych programów temu poświeconych. Wydawałoby się, że i społeczna świadomość na ten temat powinna być wysoka. Jednak badania prowadzone przez wiele lat  przez Tadeusza Burgera wskazują, że ze świadomością nie jest zbyt dobrze. W 10 lat po Konferencji w Rio zaledwie 18 procent respondentów o niej słyszało, a z tej grupy zaledwie 8% kojarzyło Konwencję w sprawie zmian klimatu. (Burger 2006). Podobnie ocieplenie klimatu niepokoiło zaledwie 26% respondentów i zajmowało dopiero 3 miejsce w rankingu zagrożeń ( po dziurze ozonowej której niezmiennie od 1993 roku wciąż obawia się ponad 50 % respondentów) i wycince lasów tropikalnych.

Czemu można to przypisać? Wydaje się, że odgrywa tu dużą rolę efekt psychologiczny. Dziura ozonowa przeraża świadomością bezpośredniego wpływu na zdrowie w postaci nowotworów czy chorób oczu. Globalne ocieplenie nie brzmi źle dla Polaków spragnionych dłuższego lata. I zagrożenia, które niesie wydają się abstrakcyjne. Dla tego z psychologicznych powodów lepiej stosować określenie „zmiany klimatu” bo obejmuje nasilenie zjawisk, których każdy może sam doświadczyć. To, co może do zmiany zachowań przekonać, to korzyści finansowe płynące z oszczędności energii zwłaszcza przy drastycznie rosnących cenach. Taki argument w edukacji jest nie bez znaczenia kiedy pewne wyrzeczenia dla środowiska osłodzone są nagrodą finansową. Gorzej, że te wysiłki nie pomogą wiele, gdy ceny energii będą rosły, wymuszane koniecznością nakładów na obniżenia emisji gazów przez przemysł. A możliwości konsumenckiego obniżenia zużycia energii są przecież ograniczone.
W kontekście długofalowej polityki ochrony klimatu, będzie to wymagało bardzo precyzyjnego wyjaśnienia społeczeństwu. Stawia to przed edukacją znacznie większe wyzwanie niż do tej pory, bo abstrakcyjna solidarność z przyszłymi pokoleniami nie do wszystkich przemówi....

Dzisiejszy model edukacji wskazujący ile każdy z nas może zrobić dla klimatu, za chwilę też może przestać się sprawdzać, gdy do konsumentów zacznie dochodzić świadomość , że kraje rozwijające się szybko „skonsumują”  owoce ich energetycznych wyrzeczeń, a rezultatów poprawy sytuacji nie będzie widać...

Drugie ważne wyzwanie dla edukacji do tej pory mało wprowadzane w życie, to nie tylko zapobieganie zmianom, ale konieczność przygotowania się do efektów zmian klimatu. Tak jak wysiłki zmierzające do ograniczenia emisji mogą nie zostać nagrodzone wyraźnym efektem w bilansie globalnym, tak właściwie gospodarowanie wodą czy ochrona najbardziej doświadczonych zmianami klimatu rośli i zwierząt jest całkiem możliwa.(Case Studies 2007)

Należy tez pamiętać o edukacji kompleksowej wskazując, że zmiany zmuszają do innego postępowania w każdej niemal dziedzinie życia. 

Jak się wydaje wiele z raf na drodze edukacji dotyczącej zmian klimatu bierze się ze zbyt fizyko - chemicznego potraktowania zjawiska i zbyt małej uwadze poświęconej pokazywaniu złożoności problemu. To samo dotyczy zresztą edukacji w innych krajach.

Pojęcie zrównoważonego rozwoju wciąż jest pojęciem abstrakcyjnym, chociaż od czasu kiedy Światowa Komisja do spraw Środowiska i Rozwoju pod  przewodnictwem pani Gro Harlem Brundtland wprowadziła termin „rozwój zrównoważony” do oficjalnego obiegu, minęło prawie 20 lat. Przy przygotowywaniu  podsumowania osiągnięć w 10 lat po Rio przeprowadzono analizę wdrażania zasad zrównoważonego rozwoju w krajach sygnatariuszach Agendy 21. Wyniki prezentowane podczas kolejnego Szczytu ONZ na temat Zrównoważonego Rozwoju w 2002 roku w Johannesburgu wskazywały, że również
w dziedzinie edukacji i społecznej świadomości postępy są mniejsze niż należałoby się spodziewać. Dlatego też zaproponowano rozpoczęcie przygotowań do ogólnoświatowej DEKADY EDUKACJI DLA ZRóWNOWAŻONEGO ROZWOJU. W grudniu 2002 Zgromadzenie Generalne NZ podjęło stosowną decyzję by lata 2004- 2014 dedykować dekadzie.

„Celem tej wielkiej międzynarodowej  inicjatywy jest promowanie takiej edukacji, która będzie służyła wdrażaniu zasad zrównoważonego rozwoju kładąc nacisk zarówno na aspekty środowiskowe jak i ekonomiczne i społeczne oraz ich pełną współzależność. Dekada ma być wzmocnieniem i inspiracją dla wspólnego poszukiwania nowych programów i zadań  oraz  ustalania nowych standardów edukacji niezbędnych w stawianiu czoła podstawowym problemom ludzkości do których coraz wyraźniej należą zmiany klimatu”(Kalinowska 2007).

UNESCO agenda ONZ, która odpowiada za koordynację Dekady uruchomiła też jej stronę internetową: kliknij.

W listopadzie 2007 obradowała w Achmedabadzie w Indiach IV już Międzynarodowa Konferencja Edukacji Ekologicznej, organizowana przez UNESCO co 10 lat, jako realizacja zobowiązań podjętych na Konferencji Sztokholmskiej. Od czasu I konferencji w Tbilisi
w 1978 r. nastąpiła wyraźna ewolucje edukacji, od poświeconej sprawom środowiska po edukację ujmującą problemy zgodnie z filozofią zrównoważonego rozwoju. Świadczyło o tym nawet hasło Konferencji w Achmedabadzie – „Partnerzy dla Dekady Zrównoważonego Rozowoju” .(Sarabhai 2007). Tematem  przewodnim obrad edukatorów były właśnie zmiany klimatu. Temat ten przenikał wszystkie inne dziedziny zainteresowań Konferencji. Edukacji dotyczącej zmian klimatu poświecona też była najważniejsza sesja Konferencji, w której uczestniczyli członkowie Panelu Klimatycznego ONZ oraz sekretarze Generalny UNESCO
i Dyrektor UNEP.

Przesłanie zebranej międzynarodowej społeczności specjalistów od edukacji zostało przekazane na Konferencję Stron Ramowej Konwencji Klimatycznej na Bali. Można je zacytować też i jako podsumowanie Akademickiego Forum:

„Przyjęte strategie redukcji i ograniczania efektów zmian klimatu mogą tylko wtedy odnieść sukces, kiedy będą poparte przez dobrze przygotowane społeczeństwa. Uczące się społeczeństwo jest samym sercem potrzebnych adaptacji – dzięki niemu możemy osiągnąć to co jeszcze niedawno wydawało się niemożliwe”.

Działająca przy Komisji ONZ ds. Zrównoważonego Rozwoju Komisja Edukacji zorganizowała na COP Klimatycznym na  Bali w grudniu 2007 okrągły stół edukacyjny pod haslem: Dobry Klimat do zmian: Globalna Odpowiedzialność - Lokalna Rzeczywistość. Należy mieć nadzieje, że podobna dyskusja towarzyszyć będzie Konferencji Stron
w Poznaniu w grudniu 2008 i że nie zabraknie na niej przykładów dobrych praktyk z Polski.


Piśmiennictwo

Burger T 2005 „Świadomość ekologiczna społeczeństwa polskiego”, Instytut Gospodarki Przestrzennej i Mieszkalnictwa, Warszawa

Case Studies on Climate Change and World Heritage ,2007. United Nations Fundation UNESCO World Heritage Centre Paris

Ramowa Konwencja Narodów Zjednoczonych  w sprawie Zmian Klimatu

Artykuł 6 „Edukacja, trening i świadomość społeczna”

Rappaport A., Hammond Creighton S. 2007 Degrees That Matter: Climate Change and the University. The MIT Press, Cambridge, MA USA

Narodowa strategia edukacji ekologicznej. Przez edukację do zrównoważonego rozwoju. Ministerstwo Środowiska, Warszaw, 2001

Kalinowska A. 2003 „Ekologia- wybór na nowe stulecie”. Agencja Wydawnicza Grzegorczyk

Kalinowska A. 2006 „Edukacja dla zrównoważonego rozwoju w Polsce- stan i wyzwania”. W: Ocena efektywności edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju- sposoby podejścia
i strategie wdrażania. Instytut na rzecz Ekorozwoju, Wuppertal Institut fur Klima, Umwelt, Energie. Warszawa 

Kalinowska A. 2007: Dekada ONZ Edukacji dla  Zrównoważonego Rozwoju (2005- 2014) Geneza, cele i dotychczasowy przebieg, w: Problemy Ekologii 5, 2007

Lenart W. 2007 „Pod kloszem czyli prognoza pogody”, Linust, Warszawa 

Kalinowska A., Lenart W., red 2007 Wybrane zagadnienia z ekologii i ochrony środowiska. Teoria i praktyka zrównoważonego rozwoju. UCBS, Warszawa

Sarabhai K., Pandya M., Namagiri R, 2007, Tbilisi to Ahmedabad. The Journey of Environmental Education. A Sourcebook. Centre for Environmental Education, Ahmedabad

Gospodarka - złe, obojętne i dobre następstwa globalnych zmian klimatycznych

Dr Witold Lenart

Wydział Geografii Uniwersytetu Warszawskiego

Uniwersyteckie Centrum Badań nad Środowiskiem Przyrodniczym UW

 

Gospodarka - złe, obojętne i dobre następstwa globalnych zmian klimatycznych


Ogólnie

Szybkie zmiany warunków klimatycznych obecnie rejestrowane są przede wszystkim jako globalne ocieplenie. Wciąż za słabo rozpoznanymi są następstwa dotyczące przebudowy cyrkulacji atmosferycznej, rozkładu wilgoci i zmian w intensywności zjawisk ekstremalnych, nie mówiąc już o skutkach w świecie ożywionym. Powszechnie uważa się, że są poważnym zagrożeniem dla cywilizacji. Generalnie można stwierdzić, ze tak duże tempo zmian, nawet tam, gdzie nie spowoduje bezpośrednich, natychmiastowych strat w środowisku przyrodniczym i kulturowym, będzie przynosić przeróżne efekty niekorzystne. Korzyści mogą pojawić się w tych regionach, które w wyniku przemian klimatu przejmą funkcje gospodarcze od innych, silniej dotkniętych zmianami. Możliwe są także pewne korzyści „sektorowe” związane np. ze zmniejszeniem wydatków na funkcjonowanie infrastruktury, rozszerzeniem sezonu gospodarczego, udostępnieniem nowych terenów dla inwestycji i życia, także wypoczynku. Mogą pojawić się także korzyści „przejściowe” odnotowywane sezonowo lub przez parę lat. Jednakże, te nieliczne i ograniczone przestrzennie, czasowo oraz branżowo korzyści mogą zostać zniwelowane zmianami pośrednimi wywołanymi ociepleniem klimatu. Mowa tu o możliwych przekształceniach biosfery, hydrosfery a także, w dalszej perspektywie całego krajobrazu łącznie z warunkami litosferycznymi i glebowymi.

Ponieważ skrajnie niekorzystnymi następstwami zmian klimatycznych poszczególne kraje
i regiony będą obdzielone nierównomiernie, wywoła to różnej intensywności konflikty społeczne i polityczne, które na pewno nie przysłużą się gospodarce. Ich zasięg trudno dziś ocenić. Być może szczególnie silne negatywne efekty nastąpią w skalach lokalnych
i regionalnych, gdy cały świat będzie gospodarczo nadal nieźle funkcjonował. Jeszcze trudniej wyobrazić sobie przyjęcie przez zjednoczony świat reguł zapewniających sprawiedliwe obdzielenie wszystkich krajów odpowiedzialnością za straty i nieszczęścia. Byłaby to podstawa do gromadzenia środków na łagodzenie przyczyn i skutków globalnego ocieplenia. Jeśli dojdzie do porozumienia w sprawie wydzielenia odpowiednich środków pomocowych, to ich wolumen będzie gigantyczny. Obecnie mówi się o dziesiątkach miliardów dolarów rocznie. Uwzględniając sumy, które na przeciwdziałanie zmianom klimatycznym oraz na dostosowanie gospodarki do nowych warunków przeznaczą kraje rozwinięte, można ocenić potrzeby finansowe świata poddanego globalnemu ociepleniu, na co najmniej sto bilionów dolarów, potrzebnych od dziś do czasu optymistycznie prognozowanego „przesilenia” zmian w trzecim dziesięcioleciu obecnego stulecia. Tak poważne sumy, aczkolwiek będąc w znacznej części skierowane na zadania inwestycyjne, zmienią materialne podstawy rozwoju gospodarki jeszcze bardziej różnicując poziomy wydolności ekonomicznej regionów.

Możliwa przebudowa mapy polityczno-gospodarczej świata w następstwie zmian klimatu

Szybko pojawią się inne niż dziś strategiczne obszary gospodarcze z korzystniejszymi niż
w sąsiedztwie warunkami dostępu do zasobów naturalnych, lepszym skomunikowaniem, korzystniejszymi relatywnie kosztami eksploatacji zasobów i wykorzystania przestrzeni. Kraje, które borykać się będą z następstwami nawet niewielkich zmian poziomu wszechoceanu stracą swe pozycje na rzecz państw, gdzie zmiany takie nie będą odczuwalne, albo szybko się z nimi kraj upora. Generalnie zyskać może kontynent afrykański – największe kłopoty przeżyją nizinne kraje europejskie i Daleki Wschód. Apogeum kłopotów dotknie delty wielkich rzek i kraje wyspiarskie. Ulegnie zmianie wartość morskich stref ekonomicznych i co za tym idzie zmieni się poziom korzyści związanych z gospodarką morską. Pojawią się nowe tereny o w miarę dogodnych warunkach eksploatacji zasobów podmorskich, przede wszystkim w wysokich szerokościach geograficznych. Największych przeobrażeń należy oczekiwać w akwenie Morza Arktycznego. W dłuższej, ale wcale nie stuletniej, perspektywie nie można wykluczyć zniknięcia niektórych państw z mapy świata. Podniesienie poziomu wód oceanicznych o 2 m. praktycznie usuwa z niej np. Malediwy, niektóre atole Pacyfiku, a także mniejsze wyspy na całym świecie. Powstaje problem prawny - co z „państwowością” takich organizmów? Wysoce prawdopodobne jest dzielenie się zagrożonych stref przybrzeżnych na odrębne organizmy administracyjne. Ulegną osłabieniu
i przebudowie tradycyjne więzi polityczno-społeczne związane z historycznymi centrami nadmorskimi wspartymi gospodarką estuariów i nizin akumulacyjnych oraz turystyką. Nie da się tego szybko odbudować, w wielu przypadkach nie da się niczym zastąpić.

 Zmiany klimatu a gospodarka surowcowa

Zmiany klimatyczne spowodują przyspieszone procesy różnicowania się popytu na surowce. Przy utrzymującym się zainteresowaniu surowcami energetycznymi potężnie wzrośnie rynek materiałów budowlanych oraz żywnościowych. Kraje bez silnego zaplecza technologicznego w sektorze budowlanym mogą mieć trudności z realizacją niezbędnych zabiegów chroniących dzisiejszą technosferę przed zagrożeniami niesionymi przez globalne ocieplenie. Szybko wzrośnie zapotrzebowanie na surowce strategiczne: rzadkie metale, paliwo jądrowe, ropę naftową. Pojawi się najpierw regionalny, a potem globalny handel wodą. Spodziewać się należy szybkiego wzrostu zainteresowania drewnem, jako materiałem budowlanym
o najszybszym zastosowaniu, może to pogłębić dzisiejsze niekorzystne procesy deforestacyjne. Globalne ocieplenie spowolni procesy zagospodarowywania odpadów. Ten powolny postęp w tej dziedzinie wymaga stabilizacji warunków i strategicznego planowania.

Energetyka zawodowa w dobie ocieplenia klimatu

Ogromne lobby energetyczne już dziś widzi zagrożenie związane z utrzymaniem swej pozycji w dziedzinie dostarczania energii, zwłaszcza cieplnej. Na tym tle pojawiają się pierwsze konflikty. Spodziewać się należy monopolizacji niektórych działów energetyki (zwłaszcza dostaw wysokiej jakości energii elektrycznej). Uwolnienie produkcji energii cieplnej ze źródeł ekologicznych (np. odnawialnych) będzie także przebiegało z trudnościami wywołanymi presją wspomnianego lobby. W efekcie należy spodziewać się utracenia potencjalnych korzyści, prosto wynikających ze zmniejszenia zapotrzebowania na energię cieplną. Za to silnie wzrosną potrzeby energetyczne generowane przez transport, klimatyzację i przechowalnictwo żywności.

Poważne problemy mogą pojawić się w krajach wykorzystujących energię wód płynących. Sprawność takich systemów zapewne spadnie w rezultacie rozregulowania bilansu wodnego.

Infrastruktura techniczna na cieplejszej Ziemi

Ogromne straty poniesie gospodarka morska. Niewielkie zmiany poziomu wszechoceanu oraz zmieniające się coraz szybciej warunki sedymentacyjne u ujść rzek, gdzie znajduje się większość wielkich portów spowodują konieczność skierowania potężnych środków na przebudowy, które zresztą będą musiały odbywać się cyklicznie. Podobne problemy pojawiają się już z infrastrukturą zaopatrzenia w wodę i usuwania ścieków w miastach nadmorskich. Zmienią się także warunki funkcjonowania portów śródlądowych oraz powietrznych.

Znaczące straty związane będą także z koniecznością dostosowania linii elektroenergetycznych do nowych warunków termicznych i anemometrycznych. Obserwowany wzrost prawdopodobieństwa wystąpienia wiatrów o prędkościach przekraczających 50 m/s wymaga wprowadzenia nowych zasad posadawiania obiektów wysokościowych. Inne problemy dotyczą strefy wiecznej zmarzliny, gdzie leże rurociągów przesyłowych będzie znajdować się w zupełnie odmiennych warunkach hydrogeologicznych.

Transport w warunkach globalnego ocieplenia

Każdy rodzaj transportu dozna większego lub mniejszego uszczerbku wyrażającego się we wzroście jednostkowych kosztów przewozu, wzroście kosztów budowy oraz w spadku bezpieczeństwa. Wynika to przede wszystkim ze spodziewanych zmian klimatu panującego w obrębie dróg, kolei oraz szlaków wodnych i powietrznych. Niekorzystne zmiany nie będą jednakowe w poszczególnych regionach. I tak np. przewiduje się stopniową poprawę warunków utrzymania zimowego dróg i ulic w strefie klimatu umiarkowanego, przy przejściowym pogorszeniu tych warunków w związku z częstszym przekraczaniem temperatury 0oC. Poważne problemy pojawią się w przypadku nawierzchni drogowych
i torowisk przy wzrostach temperatury. Generalnie gorsze warunki dotyczyć będą systemów odprowadzania wód opadowych (ścieków drogowych). Transport lotniczy może stanąć przed nowymi wyzwaniami związanymi z modyfikacją układu prądów strumieniowych, zwiększoną turbulencją i konwekcją w sąsiedztwie intensywniejszych i silniejszych cyklonów (zarówno międzyzwrotnikowych, jak i polarnych). Szlaki morskie już obecnie są częściej niepokojone przez tajfuny (wody dalekowschodnie) i hurricany (zachodni Atlantyk). Kłopoty odczuje także transport turystyczny ze względu na ograniczenia w użytkowaniu związane
z ekstremalnymi zjawiskami meteorologicznymi.

Należy także odnotować pogarszające się warunki utrzymania obiektów inżynierii drogowej (wiadukty, mosty, przepusty, nasypy). Będą one silniej niszczone przez korozję, podmycia oraz ruchy masowe.

Wymagania dotyczące parku pojazdów lądowych, floty morskiej i powietrznej wzrosną. Wpłynie to na rentowność producentów.

Budownictwo w obliczu zmian klimatu

Po pierwsze należy zauważyć, że zmiany klimatyczne wywołają zapotrzebowanie na nowe obiekty i tereny budowlane. Wynika to z konieczności przesiedleń do lepszych bezpieczniejszych warunków (nie tylko w strefach brzegowych). Po drugie wzrośnie zainteresowanie projektowaniem w zgodzie z nowym klimatem. Stąd wymagania w stosunku do materiałów, wyposażenia, innej lokalizacji. Tylko dobrze zorganizowany sektor upora się z takimi wyzwaniami. W krajach rozwijających się będzie to skutkowało wzrostem zabudowy substandardowej oraz porzucaniem nieprzydatnej.

Generalnie pozytywne dla budownictwa będzie wydłużenie sezonu budowlanego w krajach
z zimą. W związku z tym okresowo pojawią się kłopoty z wykonawcami. Rosnąca liczba zamówień dotyczyć będzie przedsiębiorstw hydrotechnicznych. Inżynieria wodna przeżyje kolejny okres prosperity, często ze szkodą dla środowiska.

Zmiany klimatyczne i gospodarka żywnościowa

Tu spodziewać się należy zmian fundamentalnych, i to we wszystkich działach rolnictwa, przetwórstwa spożywczego, dystrybucji żywności oraz zwyczajów konsumenckich. Trudno te rozliczne  procesy przewidzieć szczegółowo oraz ilościowo. Pewne jest, ze rolnictwo, sektor żywnościowy oraz tereny wiejskie nie są w stanie nadążyć za postępującym ociepleniem. Sama przebudowa struktury kultur uprawnych i co za tym idzie agrotechniki, przetwórstwa
i rynku rolnego wymaga wielu lat. Tymczasem niektórych pośrednich skutków ocieplenia jeszcze nie znamy (nowe gradacje szkodników, zmiany w trofii gleb, rozwój procesów eolicznych i innych erozyjnych). W strefie klimatu umiarkowanego największym wyzwaniem jest zmiana użytkowania ziemi w okresie zimowym. W zasadzie kończy się możliwość prowadzenia klasycznych kultur ozimych.

Pojawienie się podaży niektórych roślin użytkowych na terenach, gdzie dotychczas, ze względów klimatycznych, się nie udawały i jednocześnie wyraźny ubytek zbiorów
w obszarach z tendencjami arydyzacyjnymi, spowodują gwałtowne i wielokierunkowe zmiany w ryku rolnym. Wymuszą one nowe strategie przechowalnictwa i przetwórstwa.
Z pewnością rolnictwo tradycyjne, ekstensywne nie wytrzyma tych zmian.

Należy się spodziewać regionalnych i lokalnych zapaści w sektorze rolnym oraz rozchwiania rynku, co prowadzić będzie do pogłębienia terms of trade oraz zwiększenia kosztów produkcji rolnej. Wypada także zauważyć potrzebę ograniczenia uciążliwości środowiskowej rolnictwa, a w szczególności jego udziału w emisji gazów szklarniowych. Nie można prognozować tu znaczącego postępu.

Klimat i usługi, w tym turystyka

Sfera usług materialnych, a zwłaszcza niematerialnych może się szybko dostosowywać do zmian, przy czym oczywistym jest, że szereg gospodarczych aktywności w tej grupie ulegnie ograniczeniu, a nawet zanikowi. Szczególnie istotnych zmian spodziewać się należy
w turystyce. Będą one niekorzystne, gdyż pozostawią znaczne obszary tradycyjnie żyjące z tej gałęzi gospodarki na marginesie ruchu turystycznego. Mowa nie tylko o terenach, gdzie ubędzie wybrzeży atrakcyjnych telassoterapeutycznie, ale też o regionach nawiedzanych przez cyklony tropikalne, uporczywe upały oraz susze wymuszające wzrost cen. Tracą znaczenie liczne obszary narciarskie. Nie należy z drugiej strony spodziewać się szybkiego wzrostu nowych ośrodków w sytuacji dużego marginesu niepewności inwestowania.

Warunki dla turystyki, sportu i rekreacji w obliczu globalnego ocieplenia wypada prognozować umiarkowanie pesymistycznie, wynika to także z prostego faktu długiego okresu przystosowywania się człowieka do nowego klimatu.

Klimatyczne wyzwania dla małych i średnich przedsiębiorstw ( MŚP)

Małe firmy, w tym przedsiębiorstwa rodzinne mają największe szanse szybkiego i trafnego zareagowania na popyt uruchomiony zmianami klimatu. Mowa zwłaszcza o branżach budowlanej, sanitarnej, motoryzacyjnej, odzieżowej, spożywczej, ogrodniczej. Potencjalne możliwości szybkiego zajęcia rynku mają techniczne usługi dotyczące wyposażenia budynków, zwłaszcza instalacji energetycznych i klimatyzacyjno-wentylacyjnych.

Z drugiej strony MŚP poniosą relatywnie najwyższe straty wywołane ociepleniem klimatu, gdyż nie są odporne na zmiany globalne i nie dysponują kapitałem rezerwowym umożliwiającym wetowanie strat.

Nowe techniki i technologie „proklimatyczne”

Na razie ochrona środowiska, rozumiana całościowo, nie stymuluje nowoczesnej technologii w stopniu zadawalającym. Zbyt wiele jest jeszcze do wykonania prostych instalacji poprawiających stan środowiska w rodzaju oczyszczalni ścieków, zakładów obróbki odpadów i instalacji ograniczających emisje do atmosfery. Postępujące zmiany klimatu powinny przyspieszać realizacje takich inwestycji, co spowoduje lokalne kłopoty ekonomiczne.
W obliczu dalszych zmian klimatu pojawia się jednak poważniejsze wyzwanie dla wyższych technologii polegające na wprowadzaniu oszczędnych, bezemisyjnych instalacji, rozszerzaniu wykorzystania obiegów zamkniętych, szanowaniu surowców, lepszym wykorzystaniu terenu a także podwyższeniu odporności wyrobów na zagrożenia zewnętrzne. Tendencję tą należy uznać za bardzo korzystną, ale i ona przynosi zagrożenie monopolizacją i pozostawieniem całej grupy państw poza grupą beneficjentów.

Zrodzi się sektor technologii morskich; prawdopodobnie rozpoczniemy realizowanie wielkich programów ochrony wydzielonych akwenów i wybrzeży, także z zastosowaniem technik podwodnych oraz technologii „pływających”.

Wznowione będą prace nad regionalnymi i lokalnymi modyfikacjami pogody i klimatu. Doprowadzi to do powstania quasisztucznych enklaw pozbawionych powszechnych zagrożeń uciążliwościami atmosferycznymi, co w przyszłości może być źródłem konfliktów społecznych.

Gospodarcze skutki zmian demograficznych

Zasięg takich skutków może być niezwykle dokuczliwy dla wszystkich. Mowa zarówno
o potencjalnych krajach emigracyjnych (nie koniecznie tych, które uszczupli transgresja), krajach tranzytowych oraz docelowych. Prawdopodobnym następstwem takich zmian będzie rodzenie się kolejnych obszarów zurbanizowanych o znacznym udziale zabudowy niskostandardowej z brakami infrastrukturalnymi i patologiami społecznymi.

Zagrożenia naturalne mogą wyzwolić także niekorzystne reakcje przyrostu naturalnego.

Gospodarcze następstwa zdrowotnych aspektów zmian klimatu

Nie wiemy jeszcze, jakie skutki zdrowotne wywołają (i kiedy) zmiany klimatyczne odbywające się w tak szalonym tempie. Na pewno nie będą one równomiernie rozłożone na Ziemi. Pojawią się ogniska zmian zdrowotnych, regionalnie wzmożone potrzeby dotyczące opieki na grupami dyspanseryjnymi itd. Pogłębi to możliwość powstania kryzysów gospodarczo-społecznych w niektórych regionach, szczególnie dotkniętych skutkami globalnego ocieplenia.

Obawa o konflikty zbrojne i niepokoje społeczne

Wreszcie przeróżne zmiany i szybko rodzące się problemy, nie zawsze właściwie rozwiązywane, mogą doprowadzić do groźniejszych konfliktów, zapewne tylko lokalnych. Największe zagrożenie stwarza rynek wody i energii, ale też migracje
i rozdział środków pomocowych.

Należy także zauważyć, ze globalne ocieplenie zmienia warunki funkcjonowania sił zbrojnych, zarówno w czasie pokoju, jak i podczas działań bojowych. Oznacza to wzrost wydatków na zbrojenia.

Fotowoltaika na Pikniku Naukowym Radia BIS

Czy znany jest nam ten termin? - FOTOWOLTAIKA

Jest to wytwarzanie prądu elektrycznego z wykorzystaniem energii promieniowania słonecznego. Pozyskana bezpośrednio ze Słońca energia jest tzw. energią odnawialną. Wykorzystywanie takiej energii nie powoduje emisji gazów cieplarnianych do atmosfery.

Początkowo miała ona zastosowanie w pojazdach kosmicznych, które nie miały dostępu do prądu z Ziemi. Dziś również ma zastosowanie tam, gdzie nie ma dostępu do sieci energetycznej, np. na morzu, w górach lub na pustyniach.
W Polsce coraz częściej można spotkać panele słoneczne służące do zasilania znaków przydrożnych.

Więcej informacji na temat fotowoltaiki znaleźć można na stronach Radia BIS

COP 14

Czym jest COP14?

Problematyka zmian klimatu należy obecnie do grupy najważniejszych tematów dyskusji międzynarodowej na świecie. W debacie tej biorą udział nie tylko ekologiczne organizacje pozarządowe, ale przede wszystkim politycy i przedstawiciele rządów, reprezentanci instytucji międzynarodowych, biznesu, badacze i media.

Konferencja COP14 (XIV Konferencja Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC) wraz z IV Sesją Spotkania Stron Protokołu z Kioto), która odbędzie się w dniach 1 – 12 grudnia 2008 r. w Poznaniu jest najbardziej prestiżowym forum dyskusji politycznej w zakresie ochrony klimatu, która skupia uwagę całego świata. Organizatorem konferencji jest Sekretariat Konwencji Narodów Zjednoczonych ds. Zmian Klimatu, a gospodarzem Rząd RP, koordynatorem przygotowań - Ministerstwo Środowiska RP. W dwutygodniowych obradach przewiduje się udział ok. 8 tys. uczestników: ponad 190 delegacji rządowych z ministrami środowiska lub zmian klimatu na czele, instytucji międzynarodowych, ekologicznych, biznesowych i badawczych organizacji pozarządowych oraz mediów.

Ramowa Konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC) jest jedną z najważniejszych umów ekologicznych formułującą podstawy międzynarodowych działań w walce z globalnym ociepleniem klimatu. Na bazie przyjętej podczas Szczytu Ziemi w Rio de Janeiro (1992 r.) umowy ustalono cele i zasady współpracy państw na rzecz zapobiegania zmianom klimatu, a także ograniczania ich negatywnych skutków min. poprzez redukcję emisji gazów cieplarnianych. W wyniku negocjacji powstają decyzje polityczne i instrumenty prawne w celu zabezpieczenia realizacji zapisów Konwencji, takie jak min. Protokół z Kioto, który określił zobowiązania państw względem redukcji emisji gazów cieplarnianych. Debaty w ramach Konwencji objęły również tak ważne kwestie, jak mechanizmy wsparcia finansowego dla krajów rozwijających się, transfer technologii i międzynarodowy handel emisjami dwutlenku węgla.

Najwyższym organem Konwencji jest Konferencja Stron Konwencji (COP), której sesje odbywają się regularnie (raz w roku) i mają na celu ustanawianie reguł wdrażania UNFCCC. W jej zakresie działają także ciała pomocnicze (subsidiary bodies - SB), Biuro i Sekretariat a także organy tworzone przez COP: grupy robocze, ciała eksperckie, komitety.

W negocjacjach i obradach Konferencji udział biorą delegacje rządowe krajów, które ratyfikowały Konwencję (Strony Konwencji) oraz obserwatorzy.

Program konferencji, obok sesji plenarnych oraz spotkań grup roboczych, obejmuje także szereg wydarzeń towarzyszących (prezentacje, seminaria, happeningi, wystawy) oraz poprzedzających spotkanie (imprezy, debaty etc.), których głównym celem jest zwrócenie uwagi na problemy związane z globalnymi zmianami klimatu. Dużą aktywnością w tym zakresie wykazują się licznie reprezentowane na konferencji organizacje pozarządowe, a także gospodarze – link do wydarzeń w Poznaniu.

Plan Konferencji

W ramach „Konferencji Narodów Zjednoczonych w sprawie Zmian Klimatu, Poznań 2008” na terenie Centrum Kongresowego Międzynarodowych Targów Poznańskich odbędą się:

  • XIV Sesja Konferencji Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie Zmian Klimatu;
  • IV Sesja Konferencji Stron, służąca jako Spotkanie Stron Protokołu z Kioto;
  • XXIX Sesja Organów Pomocniczych.
Źródło: http://www.cop14.gov.pl/index.php?mode=artykuly&action=main&id=5&menu=2&lang=PL

Fakty i ciekawostki nt. ZSEE

Zużyty Sprzęt Elektryczny i Elektroniczny coraz częściej staje się bohaterem artykułów prasowych i działań edukacyjnych. To dobry znak, bo bezmyślnie pozbywając się ZSEE wyrzucamy na śmietnik szlachetne metale, wyrafinowane części elektroniczne i mnóstwo plastiku przyczyniając się w ten sposób do zatrucia gleby i wody oraz stwarzając zagrożenie dla wszystkich żywych organizmów – w tym nas samych. Poniżej zamieszczamy fakty i ciekawostki z forum konkursu edukacyjnego „Drugie życie elektrośmieci” prowadzonego przez Europejska Platforme Recycklingu i Uniwersyteckie Centrum Badań nad Środowiskiem Przyrodniczym

 

Opracowanie Anna Batorczak

 

Każdy z nas pozbywa się ok. 3.3 tony sprzętu elektrycznego i elektronicznego.
Dla podkreślenia wagi problemu i znaczenia dyrektywy Parlamentu Europejskiego (2002/96/EC) dot. Zużytego Sprzętu Elektrycznego i Elektronicznego (ZSEE) w kwietniu 2005 r. w Wielkiej Brytanii z inicjatywy Królewskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk, Rzemiosła i Handlu (RSA) i przy wsparciu firmy Canon powstała 7 metrowej wysokości figura „Człowieka ZSEE” (WEEE Man). Figurę wykonano z  3.3 tony złomu elektrycznego i elektronicznego, tyle bowiem ZSEE wytwarza statystyczny Brytyjczyk wciągu swojego życia. WEEE . Szacuje się, że podobna ilość odpadów wytwarza również statystyczny Polak. Autorem rzeźby jest Paul Bonomini.

 

Telefony komórkowe przyczyniają się do wojny.
W dniu 16 maja 2008 gazeta DZIENNIK opublikowała artykuł dt. telefonów komórkowych.

Między innymi zostały podane następujące dane:

 6 miliardów – tyle telefonów komórkowych jest obecnie używanych na całym świecie. Co roku przybywa kolejny miliard (jedna komórka przypada na 1.2 osoby).

 4,5 miliona – tyle telefonów komórkowych jest zarejestrowanych w naszym kraju. Każdego roku Polacy kupują kilka kolejnych milionów.

 50 milionów ton – tyle elektrośmieci, w tym, między innymi telefonów komórkowych jest każdego roku wywożonych z krajów bogatego Zachodu do Afryki i Chin, gdzie praktycznie nie obowiązują żadne przepisy dotyczące ochrony środowiska.

Źródło Dziennik 16.05.08

 

Wzrastająca liczba telefonów komórkowych oznacza także rosnące góry elektrośmieci.
Ale odpady i ich utylizacja to nie jedyny problem. W przypadku urządzeń elektronicznych i elektrycznych problemem (tak zresztą jak w przypadku każdego produktu) jest również pozyskiwanie surowców potrzebnych do produkcji urządzeń i sam proces produkcyjny.

Do produkcji kondensatorów i innych nowoczesnych części elektronicznych stosowanych w telefonach komórkowych (i innych urządzeniach elektronicznych) używa się minerału o nazwie koltan. Aż 70% złóż tego minerału znajduje się w objętej wojną domową Republice Demokratycznej Konga. Wojna pochłonęła wiele ofiar (szacuje się, że w ciągu ostatnich czterech lat zginęło ponad 2 mln osób) i doprowadziła do bardzo trudnej sytuacji gospodarczej i politycznej kraju. Ze względu na wojnę domową i łamanie praw człowieka w Demokratycznej Republice Konga pozyskiwane koltanu i innych rud tantalu (koltan jest mieszanina rud tantalu, kolumbitu i tantalitu ) w rejonie konfliktu zostało zakazane przez ONZ .

Tymczasem światowe zapotrzebowanie na ten surowiec stale rośnie, m.in. dzięki dynamicznie rozrastającym się rynkiem urządzeń elektronicznych w tym telefonii komórkowej. Z powodu graniczonego wydobycia w ciągu ostatnich kilku lat ceny tantalu wzrosły dziesięciokrotnie (z tym., że 1kg koltanu kosztuje w Europie ok. 400$ a w rejonie, w którym są kopalnie koltanu 3$ za kg).

Mimo zakazu ONZ nielegalny obrót tym surowcem kwitnie stymulując okrutną wojnę i pogarszając sytuację ludności cywilnej. Dodajmy jeszcze, że wojna powoduje przetrzebienie bezcennych ze względu na bogactwo i różnorodność gatunków lasów i znacznie zwiększa zagrożenie dla goryli, które są zabijane na pożywienie dla walczących i zdesperowanych ludzi. Walki toczą się m.in. w rejonie jednej z ostatnich ostoi goryli górskich (Park Narodowy Virunga).

Zachęceni kolejnym modelem „bajeranckiego telefonu za 1 zł.” powinniśmy się zastanowić, czy warto…. . Kupując nowy telefon, nie tylko powiększamy góry elektrośmieci ale pośrednio przyczyniamy się do tragicznego losu ludzi i przyrody w Środkowej Afryce.

Opracowane na podstawie: www.wikipedia.pl


Eko-znakowanie

 

Zgodnie z ustawą z dnia 29 lipca 2005 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym, sprzęt wprowadzany na rynek powinien być oznaczony symbolem, który został zamieszczony w nagłówku tego opracowania.

Dzięki temu symbolowi każdy użytkownik będzie miał stuprocentową pewność, że ma do czynienia ze sprzętem elektrycznym i elektronicznym i po jego zużyciu nie wyrzuci go na śmietnik ale odda do punktu zbiórki ZSEE.

 Jeśli jednak szukamy sprzętu przyjaznego środowisku, powinniśmy szukać symbolu "Margerytki Unii Europejskiej” – zwanej też czasami „stokrotką”.

Stylizowana "Margerytka" z dwunastoma gwiazdkami to symbol wspólnotowego (Unii Europejskiej) oznakowania ekologicznego, które ma być alternatywą dla państwowych ekologicznych znaków towarowych krajów zrzeszonych. Oznaczenie gwarantuje określoną jakość także poza politycznymi granicami państw członkowskich.

 I tak symbol Margerytki na komputerze będzie oznaczał, że

-  Ilość niebezpiecznych substancji, które mogą zawierać komputery z tym oznakowaniem jest ściśle ograniczona.

- 90% plastikowych oraz metalowych materiałów (wagowo) musi być zdatna do odzysku.

- Trwałość takiego komputera jest większa, ponieważ łatwiej go modernizować i zagwarantowana jest dostępność jego części zamiennych (przynajmniej trzy lata w przypadku laptopów).

- Producenci są zobowiązani do odzyskania i poddawania recycklingowi przestarzałych modeli.

- Komputery posiadające wspólnotowe oznakowanie ekologiczne zużywają mniej energii elektrycznej podczas pracy oraz w trybie hibernacji.

- Posiadają łatwo dostępny przycisk włączania i wyłączania.

- Komputery biurowe oferują tryb „hibernacji”, podczas której zużywają nie więcej niż 4 waty energii (5 watów w przypadku laptopów).

- Kiedy są podłączone do źródła zasilania, ale wyłączone, komputery z logo Kwiatka zużywają mniej niż 2 waty energii.

Europejczycy kupują około 15 milionów komputerów rocznie, a większość z nich staje się przestarzała w ciągu czterech lat.

 Te materiały i więcej na temat wspólnotowego oznakowania urządzeń elektronicznych na stronach

http://www.eco-label.com/polish/Consumer_Info-Kit_PDFS/ComputersPLFinal3.pdf

 

Klimat Polski – obecnie i w prognozie

Prezentujemy referaty wygłoszone podczas konferencji „Zmiany klimatu a ochrona przyrody – VI Kampinoskie Spotkania z Przyrodą” w dniu 16 kwietnia 2008r. Konfrencja została zorganizowana w ramach programu obchodów Dnia Ziemi.

Jako pierwszy przentujemy referat pani dr Magdaleny Wójcik z Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Polskiej Akademii Nauk


Klimat Polski – obecnie i w prognozie

Jeszcze w latach 80. XX wieku klimat cechujący dany obszar uważano za cechę znacznie bardziej stałą niż się później okazało. Powszechną wiedzą było, że Polskę cechuje klimat umiarkowany, przejściowy pomiędzy morskim a kontynentalnym, średnia roczna temperatura powietrza wynosi od 6,5°C na północnym-wschodzie po 8,5°C na Ziemi Lubuskiej i Dolnym Śląsku, zaś opady wahają się od poniżej 550 mm w centralnej Polsce, przez 650-700 mm na pogórzu i pojezierzach po ponad 1000 mm w wysokich partiach Tatr oraz Sudetów. Rzadko mówiono o klimacie a jeszcze rzadziej wspominano zjawiska atmosferyczne.

W latach 90. XX wieku sytuacja w Europie i Polsce uległa drastycznej zmianie. Latem 1994 roku silne upały dotknęły Europę Środkową i kraje Beneluxu. W Polsce temperatura powietrza sięgnęła w Słubicach 39,5°C. Lato 1997 roku przyniosło z kolei powódź 1000-lecia: w Kotlinie Kłodzkiej opady trwały nieprzerwanie 60-70 godzin i w okresie 5-9 lipca sięgnęły 450-480 mm, przewyższając o 200% średnią miesięczną. Poziom wody w Kłodzku wzrósł w ciągu 5 dni ze 100 do 655 cm – najwyższego zanotowanego kiedykolwiek stanu. Olbrzymia powódź ogarnęła całe dorzecze Odry. W kolejnych latach na obszarze Polski notowano coraz więcej zjawisk meteorologicznych o ekstremalnym natężeniu. 4 lipca 2002 roku huraganowy wiatr spustoszył Puszczę Piską. Rok 2006 rozpoczął się długotrwałym mrozem, po którym nastąpiło upalne lato i trwająca ponad miesiąc fala upałów, kiedy zanotowano najwyższą średnią temperaturę lipca od 225 lat (23,2°C, o blisko 5°C więcej
w porównaniu ze średnią z wielolecia), wskutek której wystąpiła 2-miesięczna susza, a po niej powódź. Z kolei 21 sierpnia 2007 roku krótkotrwały, huraganowy wiatr nad Jeziorami Mazurskimi pozbawił życia 12 żeglarzy. Wspomniane zjawiska meteorologiczne o ekstremalnym natężeniu powodują olbrzymie straty w gospodarce, ekonomii, ale też stają się przyczyną zgonów, tak jak szeroko opisywana fala upałów w Europie Zachodniej z 2003 roku, która według różnych źródeł była bezpośrednią przyczyną zgonu 30-35 tysięcy osób.

Obecnie mówiąc o klimacie myślimy zazwyczaj nie o średnich wartościach elementów, ale właśnie o ekstremalnych zjawiskach pogodowych, będących w dużej mierze skutkiem ocieplenia klimatu Ziemi (Degórski, Kuchcik 2007).

W ostatnich 25 latach XX wieku w Europie zanotowano wzrost średniej temperatury powietrza o blisko 0,5°C na dekadę (tab.1). W każdym dziesięcioleciu o 3-3,6 dnia wydłużały się okresy ciepłe oraz nieznacznie skracały okresy chłodne (Klein-Tank 2002). W Warszawie na podstawie 220-letniej serii średnich miesięcznych, sezonowy i rocznych wartości temperatury powietrza stwierdzono trend rosnący 0,55°C/100 lat, na który składa się przede wszystkim wzrost temperatury średniej w miesiącach zimowych w tempie 1,12°C/100 lat (Lorenc 2000).

 

Tabela 1. Trendy zmian temperatury powietrza oraz długości okresów ciepłych i chłodnych w Europie w latach 1976-1999 (Klein-Tank 2002).

 

 

 

wzrost temperatury powietrza

°C/10 lat

wzrost długości okresów ciepłych1

dni/10 lat

spadek długości okresów chłodnych2

dni/10 lat

półrocze ciepłe (IV – IX)

0,46

3,6

0,7

półrocze chłodne (X-III)

0,47

3,0

-0,2

1okres ciepły - minimum 6–dniowy okres ze średnią dobową temperaturą powietrza powyżej 90 pecentyla, liczoną jako 5-dniowa średnia ruchoma

2okres chłodny - minimum 6–dniowy okres ze średnią dobową temperaturą powietrza poniżej 10 percentyla, liczoną jako 5-dniowa średnia ruchoma.

 

Ogólnie w Polsce w latach 1946-2004 zaobserwowano istotny statystycznie wzrost wartości wszystkich wskaźników opisujących pogodę gorącą oraz nieistotny statystycznie spadek wartości wskaźników dotyczących pogody chłodnej. W czasie tych blisko 60 lat temperatura maksymalna powietrza wzrastała w Polsce średnio 0,1-0,4°C na każde 10 lat. Wzrost ten widoczny był szczególnie w półroczu chłodnym, w którym też wydłużyły się okresy ciepłe o odpowiednio 1-2 dni na każde 10 lat w Polsce centralnej i południowej oraz 2-3 dni na zachodzie i północy kraju. Zaobserwowano także wzrost, choć nieistotny statystycznie, liczby nocy tropikalnych – szczególnie uciążliwych dla ludzi, gdyż uniemożliwiających „wytchnienie” od upałów nawet w nocy. Ponadto stałe wydłużanie długości fal upałów
w Polsce, średnio o 3 dni na 10 lat w ostatnim 30-leciu sprawia, że poważny staje się problem fal upałów i ich groźny wpływ na ludzi (European Climate Assessment & Dataset, Kuchcik 2006).

Prognoza klimatu dla Polski na XXI w. nie odbiega znacząco od stwierdzonych
w ostatnim półwieczu trendów. W świetle wyników projektu Prudence (Prognozowanie regionalnych scenariuszy oraz wątpliwości w definiowaniu zagrożeń zmian klimatycznych
w Europie) na terenie Polski w latach 2071-2100 temperatura maksymalna będzie o 4-6°C wyższa w porównaniu z okresem 1961-1990, zaś liczba dni upalnych w centralnej Polsce
(z temperaturą maksymalną > 30°C) wzrośnie odpowiednio z kilkunastu do ponad 40 w roku. Średnia roczna temperatura powietrza w Polsce z dużym prawdopodobieństwem może do 2080 r. wzrosnąć o 1,6°C na północnym wchodzie kraju do 2,1°C na południowym zachodzie
w porównaniu ze średnią z okresu 1961-1990. Utrzyma się trend, w którym wzrost temperatury powietrza w półroczu chłodnym będzie większy niż w półroczu ciepłym. W związku z tym chłodne zimy, które w okresie 1961-1990 pojawiały się z częstością raz na 10 lat do 2080 r. mogą zupełnie zaniknąć (European Environment Agency: http://epaedia.eea.europa.eu). Jednak fakt, że w ostatnich dziesięcioleciach okresy chłodu ulegają skracaniu, a wzrost temperatury
w półroczu chłodnym jest większy niż w półroczu ciepłym, nie oznacza, że zupełnie zanikną okresy pogody szczególnie mroźnej. Przykład takiej pogody przyniosła zima 2005/2006
z temperaturą powietrza styczniu w wielu miejscach kraju i przez wiele dni poniżej -30°C,
z silnym mrozem i pokrywą śnieżną utrzymującą się prawie do końca marca (w Białymstoku jeszcze 22 marca 2006 r. zanotowano -14°C).

            Według niektórych scenariuszy zmian klimatu, co drugie lato w Europie może wyglądać tak jak lato 2003 w Europie Zachodniej. I nawet jeśli pogoda nie okaże się aż tak dramatyczna, z dużym prawdopodobieństwem możemy w Polsce oczekiwać wzrostu fal upałów, ale też zarówno susz, jak i powodzi – dwóch zjawisk o katastrofalnych skutkach dla rolnictwa, lasów i zasobów wodnych. Próbę takiego scenariusza przyniosło opisane już lato 2006 r.: trwającą blisko miesiąc falę upałów w lipcu, dwumiesięczną suszę, a po niej powódź.

Literatura:

Degórski M., Kuchcik M. 2007, Wpływ zjawisk ekstremalnych na funkcjonowanie megasystemu środowiska geograficznego Niżu Polskiego. [w:] Funkcjonowanie Geoekosystemów Zlewni Rzecznych, 4, Kostrzewski Andrzej, Szpikowski Józef (red.), Wydawnictwa UAM, Poznań, 19-30

European Climate Assessment & Dataset: http://eca.knmi.nl

European Environment Agency: http://epaedia.eea.europa.eu

Klein-Tank A. M. G. i inni, 2002, Daily dataset of 20th-century surface air temperature and precipitation series for the European Climate Assessment. International Journal of Climatology, 22, 12, 1441-1454.

Kuchcik M., 2006, Pogoda w Polsce a umieralność: współcześnie oraz w świetle prognoz zmian klimatu, Balneologia Polska, 48, 4, 239-244.

Lorenc H., 2000, Studia nad 220-letnią (1779-1998) serią temperatury powietrza w Warszawie oraz ocena jej wiekowych tendencji, Materiały Badawcze, Seria: Meteorologia, 31, IMGW, Warszawa.

Prudence Project (Prediction of regional scenarios and uncertainties for defining European climate change risks and effects): http://prudence.dmi.dk/

 

dr Magdalena Kuchcik
Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania
Polskiej Akademii Nauk
ul. Twarda 51/55
00-818 Warszawa
mkuchcik@twarda.pan.pl

CO2 : Tym razem to sprawa osobista ….

Jeszcze jeden interesujący głos do dyskusji w jaki sposób obniżyć emisje CO2

CO2  : Tym razem to sprawa osobista ….

Tekst powstał na podstawie artykułu „This time it’s personal”  Richarda Blacka CO2 dziennikarza zajmującego się sprawami środowiska. Artykuł był opublikowany w 2005 r.

Tekst opracowała Iwona Szatkowska

 

„Zatem zapełniliście już wasz zbiornik na benzynę, wytarliście robaki z przedniej szyby  i stoicie teraz w kolejce trzymając w ręku dwa kawałki plastiku które sfinalizują wasz zakup.”

 Takim cytatem rozpoczyna swój artykuł Richard Black (korespondent BBC zajmujący się sprawami środowiska), który próbuje przybliżyć nam pomysł nowego systemu handlu pozwoleniami na emisje dwutlenku węgla do atmosfery.

Każdy biorący udział w tym systemie na jednej karcie będzie miał logo swojego banku, na drugiej zaś obrazek z płonącą planetą. Za pomocą pierwszej pobierze pieniądze z konta bankowego, dzięki drugiej zaś - punkty z konta jednostek uprawniających do emisji CO2. Płacić będzie za pomocą pieniędzy oraz punktów, wróci do samochodu i ruszy w dalszą drogę. Bak jego samochodu będzie pełny, co więcej - planeta chroniona przed globalnym ociepleniem.

 

Ciepłe przywitanie

 

Jeśli masz tą drugą kartę jesteś w świecie w którym obowiązują Krajowe Kwoty Handlowe (DTQs). I nie jest to wizja domorosłych projektantów gier komputerowych lecz trzeźwa naukowa teoria, którą interesują się działacze polityczni zdeterminowani do poszukiwania nowych i efektywnych sposobów zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych. W tym systemie każdy uczestnik jest odpowiedzialny za stan atmosfery i może przyczynić się do redukcji emisji świadomie dysponując przyznanym limitem jednostek.

            Prace nad systemem Krajowych Kwot Handlowych (DTQs) zainicjowano trzy lata temu w Centrum Badań Zmian Klimatu (Tyndall Center) w Wielkiej Brytanii. Kierował nimi Richard Starkey, który wyostrzył i dopracował koncepcję opublikowaną już w 1996r. przez Davida Fleminga, a także ustalił szczegóły dotyczące funkcjonowania systemu w Wielkiej Brytanii. W grudniu 2005r. opublikowano uzyskane w ten sposób wnioski w postaci raportu.

 

Osobiste pozwolenia na emisję zanieczyszczeń

 

W Europie obecnie już około 12 000 dużych firm i instytucji posiada zezwolenia na emisję. Są one regulowane przez Program Unii Europejskiej ds. Handlu Emisjami (EU ETS). Zanieczyszczenia już teraz stają się towarem z ceną określaną przez rynek, który zapewnia zmniejszanie emisji w sposób efektywny kosztowo. Krajowe Kwoty Handlowe są tak na prawdę osobistymi pozwoleniami na emisje zanieczyszczeń, dlatego też z łatwością można rozszerzyć tą koncepcję na całe społeczeństwo.

            Już Dawid Fleming zwracał uwagę na to, że nie można realizować zobowiązań na szczeblu międzynarodowym nie mając pomysłu na ich realizacje w praktyce. Aby dokonać znaczących redukcji emisji zanieczyszczeń trzeba zacząć działać stosując jedną z dwóch możliwości - wprowadzić podatki lub zastosować przydziały. Podatki za emisje CO2 to zły pomysł, ponieważ  wpływają na efekt ekonomiczny. Należy także wziąć pod uwagę, to że wszystko co robimy w sprawie klimatu wiąże się z energią i opodatkowanie ropy, w sytuacji kiedy jej zasoby już się wyczerpują jest raczej śmieszny. Pozostaje nam zatem wprowadzenie przydziałów, które są innym prawdopodobnie mniej korzystnym określeniem Krajowych Kwot Handlowych.

 

Wakacje w ciepłych krajach

 

Schemat oparty na projekcie Richarda Starkeya obejmuje wszystkich obywateli poprzez przydzielenie im -bezpłatnie - takich samych, osobistych zezwoleń na emisje CO2. Każdy, kto zużywa mniej może sprzedać swój nadmiar na wolnym rynku. Jeżeli zaś chce go zużyć w niedalekiej przyszłości np. na przelot do hiszpańskiej Ibizy, to może go zaoszczędzić lub kupić dodatkowe jednostki. Im więcej ludzi będzie przekraczało swoje pozwolenia tym bardziej będzie wzrastała ich wartość i zakup dodatkowych pozwoleń będzie się wiązał z większym kosztem. również większość dóbr i usług z „kosztem emisji CO2” będzie wymagało pewnego dodatkowego wydatku uwzględniającego koszty emisji.

            Transakcje mogłyby się odbywać bezpośrednio przy pomocy Internetu lub telefonicznie. Zastosowanie małych plastikowych kart skutkowałoby uzyskiwaniem comiesięcznych wyciągów z rachunku bankowego wraz z informacją o ilości posiadanych jeszcze pozwoleń. Według Colina Challena – członka parlamentu, który przewodniczył spotkaniu na temat zmian klimatu w Westminster, taka karta może  stać się „nagrodą od klimatu” dla oszczędzających CO2. Umożliwia ludziom kontrolę zużywanych w ciągu roku jednostek.

            Jak dokładnie, zmniejszyłoby to nasze emisje? Co roku krajowe pozwolenia będą malały zbliżając się do wyznaczonego poziomu, który jest celem długookresowym. Będzie to skutkować redukcją indywidualnych pozwoleń na emisje i po pewnym czasie emisje ulęgną zmniejszeniu. Zastosowanie tego systemu nie musi ograniczać się do Wielkiej Brytanii. Nie ma powodu, dla którego w dłuższym okresie czasu pozwolenia nie miałyby stać się przedmiotem handlu w całej Europie a także w innych miejscach świata.

 

Trochę ekonomii…

 

Sposób funkcjonowania proponowanego systemu można przedstawić na przykładzie budżetu rodziny. Załóżmy, że nasza modelowa rodzina rozsądnie dobiera środek transportu, bo korzysta z transportu publicznego oraz jeździ na rowerze. Z luksusu jakim jest jazda samochodem korzysta jedynie w czasie długiej podróży np. w celu odwiedzenia krewnych. Dzieci jeżdżą do szkoły autobusem lub chodzą pieszo.

Jednak rodzina jest zdecydowana kupić samochód. Ten wydatek (kupno samochodu) jest podwyższony o koszt pewnej ilości pozwoleń na emisję. Czy „nasza modelowa” rodzina byłaby skłonna dokonać takiego zakupu? Czy raczej wybrałaby samochód, którego cena nie byłaby podwyższona o koszt pozwoleń na emisję? Prawdopodobnie wybierze drugi wariant. 

            W przypadku zastosowania efektywności energetycznej nasza modelowa rodzina jest okropna. Światła są stale wyłączone, a sprzęt elektroniczny jest ustawiony na „czuwanie”. Wiąże się to oczywiście z podwyższonymi kosztami zużycia energii, ale wyraźnie te koszty nie są wystarczająco wysokie by w sposób zdecydowany wpłynąć na zmianę dotychczasowych zachowań.  

            Jak wskazuje Colin Challen Wielka Brytania ponosi co roku koszty w wysokości 5 milionów funtów na skutek marnowania energii. Karta zezwalającą na emisję CO2  uświadomi nam nasze rozrzutne zachowanie bezpośrednio i wizualnie ujawniając te wszystkie tony dwutlenku węgla, które marnujemy. Dzięki temu systemowi moglibyśmy gospodarować tak, że pozwolenia zachowane np. poprzez jazdę na rowerze nie zostaną „zużyte” na marnotrawne korzystanie z elektryczności.

 

Drogie i  zawiłe…?

 

Jeżeli zachęty do indywidualnego ograniczania emisji CO2 mają być coraz bardziej intensywne bodźcem, to warto się zastanowić czy Krajowe Kwoty Handlowe są najlepszym rozwiązaniem? Czy zarządzanie nimi nie okaże się zbyt drogie i zawiłe? Czy będą się masowo pojawiać prośby o dodatkowe pozwolenia lub traktowanie na zasadzie wyjątków? Richard Starkey uważa, że proponowane rozwiązanie nie będzie nawet tak kosztowne jak wydanie dowodu tożsamości, gdyż nie wymaga ono wprowadzania informacji biometrycznych na kartę (w Wielkiej Brytanii wymaga się umieszczenia takich informacji). Nie jest również konieczne instalowanie czytników na terenie całego  kraju ani tworzenie dużej bazy danych do ich przechowywania. Nadal jednak nie wszyscy są przekonani do jego koncepcji. Peter Prior z firmy Summerleaze, zajmującej się energią odnawialną i zagospodarowaniem odpadów uważa, że podatek za emisje jest efektywniejszym rozwiązaniem. Swoje stanowisko przedstawił na spotkaniu
w Westminster. Podatek ekologiczny został uznany w Norwegii  za najlepsze narzędzie zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych. Zadaniem Petera Priori taki podatek przynosi korzyści dostawcom energii odnawialnej i ludziom, którzy chcą być energetycznie efektywni.

            Jednak jedna z fundamentalnych zasad politycznych głosi, że elektorat nie lubi podatków, a w szczególności nie lubi rozmów na temat wprowadzenia nowych podatków. Krajowe Kwoty Handlowe mogą wymagać poparcia ze strony różnych politycznych stronnictw, jednak nie powinno być z nimi większych problemów. Polubią je prawicowi zwolennicy wolnego rynku, dlatego że zasada ich działania opiera opierają się na regułach rynku i pozwala ludziom dokonywać indywidualnych wyborów. Myślący w kategoriach społecznych przedstawiciele lewicy także je poprą, gdyż opierają się one na równym podziale i zapewniają zysk netto z redystrybucji dochodu. Ogólnie rzecz ujmując ludzie biedni wytwarzają mniej gazów cieplarnianych, dlatego też będą bardziej skłonni do sprzedaży niż nabywania pozwoleń na emisje CO2, co będzie mogło przynosić im zysk.

 

Długa gra

 

Nie znaczy to jednak, ze  wkrótce w każdym z portfeli znajdzie się taka karta zezwalająca na emisje CO2. Oceniając komentarze na spotkaniu w Westminster można stwierdzić, że koszt projektu Krajowych Kwot Handlowych jest jasny i uzasadniony, nawet uwzględniając fakt że jest to znaczna kwota. Pomimo tego Colin Challen wierzy, że jest to „zwycięska zielona karta”. Prawdopodobnie największym mankamentem jest wciąż odległa perspektywa realizacji tej wizji. Rachel Coldbreath z Londynu twierdzi, że jest to wspaniały pomysł i zapewne otrzyma poparcie ludzi, którzy już dziś wyłączają dodatkowe żarówki i nie ogrzewają pustych pokoi.

            Dla rządu jest łatwo ustanowić długookresowy celu zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych, niezależnie od tego czy wyznacza on poziom 60% do końca 2050 w Wielkiej Brytanii czy 75% w wizji Jacquesa Chiraca albo nawet 80% według Schwarzeneggera. Nie jest jednak łatwe przyjęcie długoterminowej polityki, która będzie wyznaczała konkretne działania niezbędne dla osiągnięcia wyznaczonego celu. Badania przeprowadzone wśród przedsiębiorstw zaangażowanych w Europejski System Handlu Pozwoleniami na Emisje opublikowane właśnie przez Komisję Europejską wskazują na to, że przyjęcie długofalowych działań stanowi klucz do sukcesu oraz że w wypadku Krajowych Kwot Handlowych przyjęcie ich długookresowego działania miałoby również zasadnicze znaczenie.

            Ostateczna koncepcja powinna być jednak dopracowane przez przynajmniej trzy ministerstwa. Pomysł wzbudza również zainteresowanie w Europie w postaci podobnego projektu. Jest to cieszący się już sporym poparciem Kyoto Chip promowany przez Velo Mondial. Zakłada on wprowadzenie przydziałów dla wszystkich osób oraz podnoszenie świadomości na temat indywidualnych emisji CO2 do atmosfery.

            Podczas ostatniej konferencji klimatycznej Narodów Zjednoczonych zorganizowanej dla środowisk biznesowych w Montrealu David Fleming był nastawiony optymistycznie. „Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii, tak jak inne kraje, musi się angażować w działania międzynarodowe, gdyż nie można wypełniać zobowiązań międzynarodowych bez pomysłu na ich realizację praktyce. W porównaniu z innymi, standardowymi instrumentami polityki ekologicznej indywidualne kwoty mogłyby się okazać bardzo popularne, ponieważ nie stanowią kolejnego źródła wydatków lecz mogą to być pieniądze powracające do naszych portfeli.

 

 

 

 

Czego dotyczy konkurs „Drugie Życie elektrośmieci”

Informacje o konkursie są dostępne na stronach na stronach www.eprpolska.pl 

Trudno dziś znaleźć w Polsce osobę, w której domu nie było by przynajmniej jednego urządzenia elektrycznego czy elektronicznego. W większości gospodarstw domowych znajduje się zazwyczaj wiele takich sprzętów, a liczba ich rośnie wraz z coraz bogatszą, z dnia na dzień powiększającą się ofertą w sklepach oraz naszym apetytem na nowoczesność i ułatwienie życia.

Każdy kto policzy swój stan posiadania będzie zaskoczony tym co znajdzie w kuchni, w pokoju, a nawet...we własnej kieszeni kiedy zadzwoni telefon komórkowy. Kolejne egzemplarze nowego sprzętu przybywają w naszych domach w iście lawinowym tempie. Jednak jako że każda rzecz swój koniec ma, urządzenia elektryczne i elektroniczne kończą swój żywot, nieodwracalnie psują się lub ulegamy pokusie wymiany jeszcze sprawnego egzemplarza na nowszy model. Aż trudno wyobrazić sobie jakie ilości sprzętu co roku trafiają do kosza w domach, urzędach czy szkołach! Dalszy los tych nieużytecznych już przedmiotów też nie jest wesoły- nie tylko powiększają góry śmieci na wysypiskach- ale, co gorsze, zdarza się, że lądują w...przydrożnym rowie. To nie tylko problem estetyczny, ale też i ekologiczny i ekonomiczny- bo to wielkie ilości zmarnowanych cennych, nieodnawialnych surowców, a także toksyczne substancje, które mogą dostać się do środowiska.

A przecież wcale tak być nie musi- ba, nawet tak być nie może. Liczne części zużytego sprzętu wciąż nadają się do powtórnego użytku, wiele materiałów znajdzie jeszcze nowe zastosowania, a toksyczne substancje mogą być unieszkodliwione i nie zatruwać środowiska. Nic więc dziwnego, że w przestrzegającej zasad zrównoważonego rozwoju Unii Europejskiej we wszystkich krajach wprowadzono prawo nakazujące odzyskiwanie i przetwarzanie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego (nazywanego w skrócie ZSEE).

Odpowiednia Ustawa o Zużytym Sprzęcie Elektrycznym i Elektronicznym obowiązuje także i w naszym kraju. Już od 2005 roku Ustawa ta zobowiązuje nas do utworzenia w Polsce systemu gospodarowania zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym, a więc do zbierania i przetwarzania ZSEE w sposób zorganizowany.

Tak być powinno, ale tymczasem w Polsce w roku 2006 z prywatnych gospodarstw domowych zebrano niewiele sprzętu – zaledwie około 0,1 kg zużytego sprzętu na gospodarstwo. Niestety, statystyki alarmują, że prawie 80 % mieszkańców naszego kraju wciąż wyrzuca ZSEE do pojemników na śmieci! Jak wskazują badania, większość z nas uważa, że nie ekologiczne jest jedynie porzucanie starych pralek czy lodówek w lesie, w przydrożnych rowach lub innych przypadkowych miejscach. Niewiele też osób wie o możliwości odzysku z ZSEE cennych surowców nadających się do ponownego przetworzenia.

Aby sprostać wymaganiom prawa , zgodnie z zaleceniem dyrektyw unijnych docelowo musimy zebrać 4 kg ZSEE na mieszkańca w ciągu roku. To wcale nie takie proste zwłaszcza że niezbyt wysoki poziom świadomości naszego społeczeństwa może być przeszkodą w osiągnięciu takich unijnych standardów. Receptą na taki stan rzeczy może być edukacja i jeszcze raz edukacja i to zaczynająca się jak najwcześniej od dzieci i szkolnej młodzieży. A jak wiadomo- przez dzieci skutecznie można dotrzeć i do dorosłych.

Globalne ocieplenie – nieustanne kontrowersje.

Witold Lenart

Globalne ocieplenie – nieustanne kontrowersje. Cywilizacja ociepla klimat

 

W kręgach naukowo-badawczych i politycznych dość powszechnie uważa się, że obserwowane niekorzystne zjawiska atmosferyczne wywołujące różnorodne anomalie pogodowe mogą być efektem skumulowanych, globalnych zmian klimatu ziemskiego – zmian wywołanych m.in. wieloletnim wpływem działalności człowieka na ekosystemy. Środowiska naukowe są przekonane o istnieniu

związku pomiędzy wzrostem koncentracji gazów cieplarnianych w atmosferze, a tendencją do wzrostu globalnej temperatury na Ziemi,

co grozi poważnymi konsekwencjami dla stabilności i równowagi klimatycznej. Faktem jest, że możliwe zmiany klimatu budzą coraz większe zaniepokojenie, gdyż ich skutki mogą być bardzo dotkliwe dla całej społeczności międzynarodowej – niezależnie od miejsca zamieszkania. Pozostają jednak bez jednoznacznej odpowiedzi trudne pytania w rodzaju:

►czy globalne ocieplenie wywołane jest dostawą gazów cieplarnianych pochodzenia cywilizacyjnego;

►jaki jest możliwy wzrost temperatury wywołany np. podwojeniem koncentracji tych gazów;

►w jakim okresie naturalnych cykli zmian klimatu odbywa się antropogenne ocieplenie;

►jak będą zmieniać się inne elementy klimatu w czasie ocieplenia;

►jaki obraz przestrzenny będzie miało ocieplenie na Ziemi.



Tekst wykładu

Relacja ze Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego nr 1 w Lublinie

Marzena Grzechnik dzieli się z nami  swoimi doświadczeniami w prowadzeniu edukacji ekologicznej dla uczniów niepełnosprawnych.

Pracuję w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym nr 1 w Lublinie. W skład Specjalnego Ośrodka Szkolno – Wychowawczego nr 1 im. Marii Grzegorzewskiej w Lublinie wchodzą: Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 15 ( dla uczniów z lekkim stopniem upośledzenia umysłowego), Szkoła Specjalna  Przysposabiająca do Pracy ( dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym), Warsztaty Szkolne, Internat.

W Zasadniczej Szkole Zawodowej proces kształcenia obejmuje przedmioty ogólnokształcące ( język polski, język angielski, historia z wiedzą o społeczeństwie, geografia z ochroną i kształtowaniem środowiska, matematyka, fizyka z astronomią, podstawy przedsiębiorczości, wychowanie do życia w rodzinie, wychowanie fizyczne) i zawodowe ( teoretyczne i praktyczne ). Młodzież ma możliwość kształcenia się w cyklu 2 i 3 letnim w kierunkach:

  • Cukiernik
  • Piekarz
  • Krawiec
  • Kaletnik
  • Stolarz
  • Tapicer
  • Operator maszyn włókienniczych - dziewiarz
  • Kucharz małej gastronomii
  • Malarz - tapeciarz
  • Ogrodnik

Nauka zawodu odbywa się głównie w Warsztatach Szkolnych. Organizowane są także praktyki w zakładach pracy, gdzie młodzież zapoznawana jest z nowym środowiskiem, asortymentem produkcji i dyscypliną pracy. Z wieloma zakładami utrzymywane są stałe kontakty – młodzież znajduje tam zatrudnienie po zakończeniu szkoły. Najlepsi uczniowie mają możliwość zdawania egzaminów organizowanych przez Okręgową Komisję Egzaminacyjną w Krakowie lub przez Izbę Rzemieślniczą.

W Szkole Specjalnej Przysposabiającej do Pracy proces edukacji przebiega całościowo i realizowany jest na zasadzie łączenia funkcji dydaktycznej, wychowawczej, opiekuńczej i profilaktycznej szkoły. W tym procesie uwzględniane są specyficzne metody i formy pracy oraz zasady nauczania wykorzystujące współczesną wiedzę z dziedziny nauk społeczno – pedagogicznych.
Nauka w szkole trwa trzy lata i opiera się na indywidualnych programach edukacyjnych, opracowanych przez nauczycieli i specjalistów pracujących z uczniem. W procesie kształcenia uczniów wyodrębnia się:

  1. Zajęcia edukacyjne: funkcjonowanie osobiste i społeczne, wychowanie fizyczne, przysposobienie do pracy, etyka / religia
  2. Zajęcia rewalidacyjne
  3. Zajęcia sportowe
  4.  Zajęcia kształtujące kreatywność

Kształcenie uczniów w szkole jest dostosowane do ich potrzeb edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych i obejmuje:
a) kształcenie ogólne umożliwiające utrwalanie i poszerzanie zakresu posiadanej wiedzy i nabywania nowych umiejętności.
b) przysposobienie do pracy rozumiane jako: kształtowanie właściwych postaw wobec pracy, przyswajanie podstawowej wiedzy o pracy i poznawanie typowych sytuacji związanych z pracą, uczenie wykonywania różnych prac (porządkowych i pomocniczych), a także przygotowanie do podjęcia samodzielnej lub wspomaganej pracy na stanowisku na wolnym lub chronionym rynku pracy.

Koło Ekologiczne
Koło Ekologiczne istnieje na terenie SOSW nr 1 od 1995 r. Opiekunami Koła są Anna Klimkowicz – Barbarska i Marzena Grzechnik. Działalność Koła Ekologicznego prowadzona jest w ramach zajęć pozalekcyjnych. Głównym celem działalności Koła jest kształtowanie u uczniów postaw proekologicznych, kształcenie umiejętności i zachowań potrzebnych do podejmowania świadomych działań na rzecz ekologii i ochrony środowiska. Równolegle realizowane są cele rewalidacyjne: doskonalenie procesów poznawczych, rozwijanie spostrzegawczości, umiejętności obserwacji                  i relacjonowania, koncentracji uwagi, zdolności myślenia przyczynowo- skutkowego, rozwijanie poczucia odpowiedzialności. Koło liczy ok. 16 stałych członków ( uczniowie Zasadniczej Szkoły Zawodowej Nr 15 i Szkoły Specjalnej Przysposabiającej do Pracy), którzy uczestniczą w systematycznie prowadzonych zajęciach, ale zajęcia są zawsze otwarte dla wszystkich uczniów zainteresowanych danym tematem. Tematyka zajęć dobrana jest tak, by zdobyta wiedza i umiejętności przydatne były w życiu codziennym, a formy realizacji ciekawe i atrakcyjne dla młodzieży.  Duże zainteresowanie wśród uczniów budzą wycieczki organizowane przez opiekunów Koła  pod hasłem „Poznajemy parki narodowe Polski”. Wycieczki organizowane są dla członków Koła, biorą w nich udział także inni uczniowie. Jest to jedna z form edukacji ekologicznej szerszej grupy młodzieży. W ten ciekawy i atrakcyjny sposób realizujemy tematy dotyczące form ochrony przyrody. Uczestnicy tych wyjazdów poznają: zasady zachowania na terenach chronionych, zwierzęta i rośliny chronione, charakterystyczne formy krajobrazu, poznają ciekawych ludzi. W ciągu 10 lat istnienia Koła Ekologicznego młodzież miała możliwość uczestniczenia w wycieczkach do: Bieszczadzkiego P.N., Babiogórskiego P.N., Tatrzańskiego P.N., Pienińskiego P.N., Poleskiego P.N., Świętokrzyskiego P.N., Ojcowskiego P.N., P.N. Gór Stołowych. Dużą pomocą w realizacji zadań Koła Ekologicznego są instytucje działające na rzecz ekologii i ochrony środowiska, z którymi opiekunowie Koła systematycznie współpracują:

  • Wydział Ochrony Środowiska Urzędu Miasta Lublin. Współpraca dotyczy dofinansowywania działalności Koła Ekologicznego, pozyskiwania informacji o działaniach urzędu na rzecz ochrony środowiska oraz innych instytucji zajmujących się promowaniem wszelkich poczynań na rzecz środowiska w województwie lubelskim i na terenie kraju.
  • Lubelska Fundacja Ochrony Środowiska Naturalnego. Współpraca umożliwia opiekunom Koła korzystanie z bogatej filmoteki, biblioteki, udział w szkoleniach, pozyskiwanie dla szkoły publikacji wydawanych przez Fundację. Instytucja ta zorganizowała dla uczniów Ośrodka wycieczki do sortowni odpadów i  elektrociepłowni  w Lublinie .
  • Towarzystwo dla Natury i Człowieka w Lublinie. Współpraca z Towarzystwem dla Natury i Człowieka w Lublinie dotyczy szeroko pojętej edukacji ekologicznej. Opiekunowie Koła korzystają z bogatych zasobów ich biblioteki, wielu porad i konsultacji. Pracownicy towarzystwa chętnie goszczą   w Ośrodku prowadząc ciekawe zajęcia dla młodzieży, np. zajęcia „Zasoby przyrodnicze Lubelszczyzny”, „Spotkania z ornitologiem”.
  • Koło Naukowe Studentów Wydziału Ochrony Środowiska KUL. W latach 2002 – 2004 opiekunki Koła współpracowały ze studentkami KUL. Współpraca dotyczyła edukacji ekologicznej młodzieży. Studentki przygotowały wiele ciekawych zajęć dla członków Koła Ekologicznego, opracowały konkursy wiedzy, zorganizowały dla uczniów wycieczkę na Wydział Ochrony Środowiska KUL umożliwiając młodzieży zwiedzanie różnych pracowni wydziału,  poznanie ciekawych eksponatów przyrodniczych oraz nowoczesnej aparatury do badań i obserwacji.

Członkowie Koła są też inicjatorami i koordynatorami działań proekologicznych obejmujących całą społeczność szkoły.

Czego dotyczy konkurs

Czego dotyczy konkurs Drugie Życie elektrośmieci

(Informacje o konkursie na stronach www.eprpolska.pl )

Trudno dziś znaleźć w Polsce osobę, w której domu  nie było by  przynajmniej jednego urządzenia elektrycznego czy elektronicznego. W większości gospodarstw domowych znajduje się zazwyczaj wiele takich sprzętów, a liczba ich rośnie wraz z coraz bogatszą, z dnia na dzień powiększającą się ofertą w sklepach oraz naszym apetytem na nowoczesność i ułatwienie życia.

Każdy kto policzy swój stan posiadania będzie zaskoczony tym co znajdzie w kuchni,
w pokoju, a nawet...we własnej kieszeni kiedy zadzwoni telefon komórkowy. Kolejne egzemplarze nowego sprzętu  przybywają w naszych domach w iście lawinowym tempie. Jednak jako że  każda rzecz swój koniec ma,  urządzenia elektryczne i elektroniczne kończą swój żywot, nieodwracalnie psują się lub ulegamy pokusie wymiany jeszcze sprawnego egzemplarza na nowszy model. Aż trudno wyobrazić sobie jakie ilości sprzętu co roku  trafiają do kosza w domach, urzędach czy szkołach! Dalszy  los tych nieużytecznych już przedmiotów  też nie jest wesoły- nie tylko powiększają góry śmieci na wysypiskach- ale, co gorsze, zdarza się, że lądują w...przydrożnym rowie. To nie tylko problem estetyczny, ale też i ekologiczny i ekonomiczny- bo to wielkie ilości zmarnowanych cennych, nieodnawialnych surowców, a także toksyczne substancje, które mogą dostać się do środowiska.

- A przecież wcale tak być nie musi- ba, nawet tak być nie może. Liczne części zużytego sprzętu wciąż nadają się do powtórnego użytku, wiele materiałów znajdzie jeszcze nowe zastosowania, a toksyczne substancje mogą być unieszkodliwione i nie zatruwać środowiska. Nic więc dziwnego, że w przestrzegającej zasad zrównoważonego rozwoju Unii Europejskiej we wszystkich krajach wprowadzono prawo nakazujące odzyskiwanie i przetwarzanie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego (nazywanego w skrócie ZSEE).

Odpowiednia  Ustawa o Zużytym Sprzęcie Elektrycznym i Elektronicznym obowiązuje także i w naszym kraju. Już od 2005 roku  Ustawa ta zobowiązuje nas do utworzenia w Polsce systemu gospodarowania zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym,  a więc do zbierania i przetwarzania ZSEE w sposób zorganizowany.

Tak być powinno, ale  tymczasem w Polsce w roku 2006 z prywatnych gospodarstw domowych zebrano niewiele sprzętu – zaledwie około  0,1 kg zużytego sprzętu na gospodarstwo. Niestety,  statystyki alarmują, że prawie 80 % mieszkańców naszego kraju wciąż wyrzuca ZSEE do pojemników na śmieci ! Jak wskazują badania, większość z nas  uważa, że nie ekologiczne jest jedynie porzucanie starych pralek czy lodówek w lesie, w przydrożnych rowach lub innych przypadkowych miejscach. Niewiele też osób wie o  możliwości odzysku  z ZSEE cennych surowców nadających się do  ponownego przetworzenia.

Aby sprostać wymaganiom prawa , zgodnie z zaleceniem dyrektyw unijnych docelowo musimy zebrać  4 kg  ZSEE na mieszkańca w ciągu roku. To wcale nie takie proste zwłaszcza że niezbyt wysoki poziom świadomości naszego społeczeństwa może być przeszkodą w osiągnięciu takich unijnych standardów. Receptą na taki stan rzeczy może być  edukacja i jeszcze raz edukacja i to zaczynająca się jak najwcześniej  od dzieci i szkolnej młodzieży. A jak wiadomo- przez dzieci skutecznie można dotrzeć i do dorosłych.

Wstęp do najnowszej książki UCBnŚP

Zachęcając do lektury naszej najnowszej publikacji „Wybrane zagadnienia z ekologii i ochrony środowiska. Teoria i praktyka zrównoważonego rozwoju” prezentujemy wstęp autorstwa dr. Anny Kalinowskiej i dr Witolda Lenarta.  Równocześnie zapraszamy na nasze wykłady. Otwarte wykłady „Wybrane zagadnienia z ekologii i ochrony środowiska” odbywają się w każdy czwartek w godzinach 16.00- 18.00 na Wydziale Geologii UW w Warszawie, ul. Zwirki i Wigury 93, sala 1138.

Wstęp

Przedstawiamy Państwu wybór wykładów od lat tradycyjnie zatytułowanych „Wybrane zagadnienia z ekologii i ochrony środowiska”, wygłaszanych w ramach semestralnego cyklu, organizowanego przez Uniwersyteckie Centrum Badań nad Środowiskiem Przyrodniczym w latach 2004-2007.

Ochrona środowiska już od lat 80. XX wieku stawała się dziedziną coraz bardziej interdyscyplinarną, wymagającą często przekroczenia ram poszczególnych wydziałów akademickich. Myśl, by tak się stało na Uniwersytecie Warszawskim przyświecała dziekanom czterech wydziałów: Biologii – prof. dr hab. Kazimierzowi Dobrowolskiemu, Chemii – prof. dr hab. Stanisławowi Rublowi, Geologii – prof. dr hab. Piotrowi Roniewiczowi oraz Geografii – Prof. dr hab. Andrzejowi Richlingowi. Inicjatywa dziekanów, wspierana przez wspaniale rozumiejącego taką potrzebę ówczesnego rektora Uniwersytetu Warszawskiego prof. dr hab. Grzegorza Białkowskiego, doprowadziła do powołania Uniwersyteckiego Centrum Badań nad Środowiskiem Przyrodniczym (UCBS). Stosowne Zarządzenie Senatu UW ukazało się w lutym 1989 roku. Tym samym nastąpiło formalne podkreślenie roli Uniwersytetu Warszawskiego w dziedzinie ochrony środowiska i promowania zrównoważonego rozwoju.

Po 18 latach od powołania „pełnoletnie” już Centrum jest ogólnouczelnianą jednostką, a w jego Radzie Naukowej zasiadają oprócz przedstawicieli wydziałów założycielskich także reprezentanci Wydziału Fizyki oraz wydziałów humanistycznych: Nauk Ekonomicznych, Historycznego, Prawa i Administracji oraz Filozofii i Socjologii. Partnerami Centrum stały się także inne poważne uczelnie warszawskie, instytucje zajmujące się ochroną środowiska, organizacje społeczne, grupy zawodowe oraz studenci poszukujący możliwości rozszerzania swej wiedzy.

Jedną z wielu inicjatyw służących rozszerzeniu wiedzy, ale o najdłuższej już tradycji jest prowadzony przez Centrum od 1991 roku coroczny otwarty cykl wykładów z szeroko pojętego zakresu ekologii i ochrony środowiska pod tytułem „Wybrane zagadnienia z ekologii i ochrony środowiska”. Przez 16 lat w wykładach tych swoją wiedzą i doświadczeniem dzieliło się ponad 150 specjalistów z całego kraju, a także i goście z zagranicy. Na przykład w 2006 roku gościem specjalnym była dr Sarah Mander z Tyndall Centre for Climate Change (Wielka Brytania).

Prowadzenie nowoczesnej edukacji ekologicznej wymaga ciągłego uzupełniania i aktualizacji wiedzy zważywszy, że szeroko pojęta ochrona środowiska i praktyka zrównoważonego rozwoju to dziedziny, które dynamicznie się rozwijają. Podręczniki szkolne, a nawet akademickie, często nie nadążają za tymi zmianami, konieczny jest kontakt z takimi źródłami „żywej wiedzy”, jakich bezpośrednio dostarczają pracownicy instytucji naukowych, administracji państwowej i czynni zawodowo praktycy, a także aktywni działacze ekologiczni.

Na wykładach przedstawiane są ważne zagadnienia z różnych dziedzin, zapewniając interdyscyplinarne podejście do zasad zrównoważonego rozwoju. Wykłady wygłaszane są przez najważniejsze osobowości ze świata nauki i praktyki, co pozwala słuchaczom zdobyć informacje „z pierwszej ręki”. Kolejną zaletą jest to, że wykładowcy adresują swoje wystąpienia do bardzo zróżnicowanego audytorium starając się unikać ściśle specjalistycznego podejścia i hermetycznego języka naukowego.

Wybór wykładów z pierwszych lat ukazał się w 1995 r., zostało wydane 6 zeszytów przez Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne pod łącznym tytułem „Podstawy Ochrony Środowiska”. Każdy zeszyt zawierał zbiór kilku wykładów dotyczących określonej dziedziny: społecznej, przyrodniczej i ekonomicznej. Zeszyty te cieszyły się dużą popularnością wśród nauczycieli i studentów, także przyszłych nauczycieli i do dziś stanowią cenne źródło odniesienia w pracy pedagogicznej. Niestety, po roku 1995, pomimo nieprzerwanej kontynuacji wykładów, mogli z nich korzystać jedynie słuchacze w auli akademickiej. Staraliśmy się natomiast umieszczać stosowne abstrakty w Internecie. Dopiero po dłuższej przerwie, od 2004 r., kolejne cykle wykładów zostały udostępnione szerszemu gronu odbiorców na edukacyjnych stronach internetowych UCBS www.ekoedu.uw.edu.pl. Jednak ciągle jeszcze duża część środowiska nauczycieli i edukatorów nie ma swobodnego dostępu do Internetu, nie mówiąc o tym, że słowo drukowane w formie książki jest wciąż najwygodniejszą formą korzystania z opracowań o poważnej zawartości merytorycznej.

Dzięki dotacji Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej powiodło się wznowienie inicjatywy wydawniczej mającej na celu udostępnienie wykładów z lat 2004-2007. Zebranie tylu wyśmienitych wykładowców, w tym co najmniej 4 ministrów środowiska, 2 dyrektorów parków narodowych, wielu przedstawicieli organizacji pozarządowych oraz specjalistów z różnych dziedzin nauki i praktyki służącej ochronie środowiska, dało unikatową możliwość popularnego udostępnienia wiedzy o aktualnych problemach relacji populacji ludzkiej i środowiska i zrozumienia, na czym polega podejście interdyscyplinarne w ich rozwiązywaniu. Kompetencja tak dobranego grona specjalistów zapewniła też wysoki poziom merytoryczny książki, której adresatem, poza studentami ochrony środowiska, mogą być nauczyciele przedmiotów przyrodniczych, ścieżek edukacji ekologicznej i regionalnej oraz pracownicy ośrodków edukacji ekologicznej.

Wykłady ułożone zostały w cztery uzupełniające się cykle:

  • Rozwój zrównoważony w teorii i praktyce,
  • Problemy zmian klimatu,
  • Zagrożenia i ochrona różnorodności biologicznej i zdrowia,
  • Zarządzanie ochroną środowiska.

Rozwój wiedzy, zmieniająca się legislacja i dynamika zmian środowiska powodują, że pewne elementy wykładów z czasem tracą na aktualności. W miarę możliwości staraliśmy się unowocześnić pewne fakty. Jednak nie wszędzie było to możliwe, stąd przy każdym wykładzie zamieszczony jest rok wygłoszenia. Pozwala to także śledzić zmiany podejścia do niektórych zagadnień, które są przedstawione zgodnie z wiedzą i stanem prawnym w chwili wygłaszania wykładu. Okazało się także, że niektóre bardzo niegdyś aktualne tematy dziś już nie wywołują zainteresowania, lub odbiegają nieco od głównego nurtu. Choć każdy wykład był wartościowym źródłem wiedzy, w książce zdecydowaliśmy się na wybór wykładów.

Nie narzucaliśmy wykładowcom schematu opracowania, staraliśmy się nie ingerować też w styl prezentacji tak, by zachowany został w pełni indywidualizm tylu wybitnych osobowości. W wielu wypadkach książka zubaża niestety prezentację w czasie wykładu, bowiem w publikacji niemożliwe było umieszczenie licznych barwnych wykresów i fotografii, niemożliwe jest także odtworzenie nastroju narracji i swady dyskusji. Jednak z wszystkimi tymi zastrzeżeniami, z jakimi spotkaliśmy się przy zachowaniu na papierze walorów mówionego słowa, prezentowane w książce wykłady dają możliwość spotkania bardzo wielu osób znaczących dla ochrony środowiska. Pragniemy podziękować wszystkim wykładowcom, że zechcieli przyjąć nasze zaproszenie i podzielić się swoją wiedzą i doświadczeniem.

Na Konferencji ONZ na temat Zrównoważonego Rozwoju w Johannesburgu w 2002 roku zauważono słabości w światowej edukacji na rzecz zrównoważonego rozwoju i wynikający z tego niezadowalający stan świadomości społeczeństw. Niewiedza jest jedną z głównych barier wprowadzania idei zrównoważonego rozwoju w działaniach lokalnych i globalnych. Remedium na taki stan rzeczy ma stanowić ogłoszona przez Organizację Narodów Zjednoczonych na lata 2005–2014 Dekada Edukacji dla Zrównoważonego Rozwoju.

Naszą książkę oddajemy do rąk Czytelników w czasie trwania Dekady Edukacji dla Zrównoważonego Rozwoju. Mamy nadzieję, że jest ona stosownym wkładem Uniwersyteckiego Centrum Badań nad Środowiskiem Przyrodniczym w przebieg Dekady w Polsce.

Anna Kalinowska

Zestaw konkretnych rad jak ograniczyć emisję CO2

Nie ma chyba co liczyć na śnieg podczas tegorocznych ferii zimowych. Czy tak będzie już zawsze? Komisja Europejska w zeszłym tygodniu (23 stycznia) ogłosiła pakiet propozycji w zakresie przeciwdziałania zmianom klimatycznym. Przyłączając się do tych inicjatyw prezentujemy Zestaw konkretnych rad jak ograniczyć emisje CO2 . Zestaw stanowi część materiałów edukacyjnych z ubiegłorocznej imprezy Eko-Forum2007 - Kiedy zabraknie energii ze źródeł tradycyjnych? organizowanej przez firmę Bayer i Wydział Chemiczny Politechniki Warszawskiej.

Warto podkreślić, że konkretne rady zostały opracowane na podstawie publikacji dr Witolda Lenarta: „Pod kloszem czyli prognoza pogody”.


Komu się to opłaca, czyli pieniądze na śmietniku

„Pieniądze leżą na ulicy , trzeba się tylko po nie schylić, mówią ci, którzy posiedli tajemną wiedzę robienia dobrych interesów „z niczego”.

Jednym z ich sekretów jest umiejętność zauważania możliwości tam gdzie inniwidzą np. tylko śmieci – śmieci za których wywóz już od nowego roku trzeba zapłacić dużo więcej .

Rozporządzenie Rady Ministrów wsprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz.U.2007r ., nr 106, poz. 723) wprowadza nowe opłaty za składowanie odpadów komunalnych – za tonę odpadów trafiających na wysypisko firma wywozowa zapłaci nie 15 zł (jak dotychczas), ale 75 zł. Oczywiście koszty te firmy przewozowe będą zmuszone przerzucić na swoich klientów .

Czy musi być tak drogo?

Niekoniecznie.

Czy jest sposób na niższe opłaty?

Tak, tym sposobem jest segregacja i  „miniaturyzacja” odpadów!

Butelki typu PET

Ile dużych, butelek typu PET pocoli, czy wodzie mineralnej zmieści się w standardowym 12-15 litrowym koszu naśmieci?

Pięć, może sześć …, puszek aluminiowych piętnaście …. Czy jest możliwe zmieścić do tego kosza pięć razy więcej takich opakowań? Tak, oczywiście ale trzeba je najpierw dokładnie zgnieść. ”Nożnie” czy ręcznie  to za dużo zachodu!

I tu rozwiązujemy problem zgniatarką do butelek typu PET (od 0,5 do 2,5L) i puszek aluminiowych „ECOPRESS”, której dystrybutorem w Polsce jest firma DR-Internationalz Wodzisławia Śląskiego Urządzenie proste i skuteczne w działaniu,przydatne wszędzie tam gdzie pojawiają się plastikowe butelki, aluminiowe puszki, potrzeba „miniaturyzacji” i wygody przy ich zgniataniu.

Komu potrzebna jest zgniatarka, kto i w jaki sposób na zgniataniu zyskuje?

Jan Kowalski :oszczędza czas wynosząc kubeł śmieci pięciokrotnie rzadziej niż poprzednio, pięciokrotnie rzadziej płaci za worki i ich wywóz.Oszczędza nerwy nie widząc wysypujących się z kosza plastikowych butelek, które „jak żywe wyskakują” z pojemnika przy kolejnej próbie włożenia do kosza następnego plastiku.

Zakład Komunalny: wywozi jednym kursem 10 m3 sprasowanych odpadów, a nie 10m3­­ powietrza z odpadami. Mniej kursów, mniej zużytego paliwa, mniej roboczo godzin ludzii sprzętu. Więcej czasu i mocy przerobowych na realizację nowych proekologicznych pomysłów czy inwestycji.

My wszyscy, czyli każdy kto musi zapłacić za wywóz śmieci. Mniejsza  ilość kursów „śmieciarek” to mniejsza emisja spalin do atmosfery. Prawidłowe zagospodarowanie odpadów, które można ponownie wykorzystać jest ratunkiem dla cennych zasobów naturalnych ziemi. Zmniejszenie ilości śmieci wywożonych na wysypiska przedłuża czas eksploatacji wysypisk już istniejących. Nie lubimy przecież nowych śmietnisk czy spalarni?

Jeśli jesteś EKOPOZYTYWNY lub po prostu chcesz wydawać mniej, zapraszamy do odwiedzenia strony internetowej:http://www.dr-international.pl/pl/eko.htm

EKO-produkty gdzie prezentowana jest zgniatarka Ecopress

Oprac. Jarosław Antonik

email: jantonik@dr-international.pl

Czy można dokarmiać zimą łabędzie?

Łabędzie to ptaki wędrowne. Zimę spędzają na niezamarzających wodach obfitujących w pożywienie. Tradycyjne zimowiska łabędzi niemych, gatunku najliczniej występującego w Polsce, znajdują się na zachód od Polski (Niemcy, Dania, Holandia) a nowe – na południu (Węgry, Chorwacja, Słowenia, Włochy). W Polsce łabędzie zimują dopiero od kilkudziesięciu lat wzdłuż wybrzeża morskiego oraz w głębi kraju na nie zamarzniętych odcinkach rzek i innych zbiornikach wodnych.

Naturalnym pokarmem łabędzi są rośliny porastające dno płytkich wód. Łabędzie nie zostawałyby na zimę w naszym kraju tak licznie, gdyby nie całoroczne ich dokarmianie przez ludzi.

Łabędzie od tysięcy lat przystosowane są do znoszenia trudnych warunków zimowych – zdrowy, dorosły ptak może przetrwać bez pożywienia nawet 4 tygodnie. Siedzi wtedy nieruchomo, by oszczędzać energię zgromadzoną w postaci grubej warstwy tłuszczu. Zimą w pierwszej kolejności giną ptaki osłabione i chore. A jedną z przyczyn osłabienia może być niewłaściwy pokarm, między innymi chleb, który jedzony przez kilka miesięcy, powoduje u ptaków schorzenia przewodu pokarmowego.

Łabędzie gromadzące się licznie na wodach Zatoki Gdańskiej, jaki i w innych miejscach, narażone są na:
- zamarzanie i głodowanie w najcięższe zimy,
- skażenie pływającymi po powierzchni wody produktami ropopochodnymi,
- łatwo przenoszące się w tak dużych grupach ptasie choroby zakaźne.

Żeby zmniejszyć ryzyko ginięcia łabędzi w czasie zimy, trzeba skłaniać te ptaki do naturalnego dla nich wędrowania na zachód lub południe w poszukiwaniu cieplejszych, obfitszych w pokarm zimowisk. Można to osiągnąć nie karmiąc łabędzi poza okresem najcięższych mrozów. Karmiąc łabędzie jesienią powodujemy również zatrzymywanie się u nas ptaków ze wschodu, które są w trakcie wędrówki na zachodnie zimowiska.

Dokarmiaj łabędzie TYLKO W CZASIE BARDZO OSTREJ ZIMY.Wędrówka tych ptaków trwa do połowy grudnia, więc NIE ZATRZYMUJ ICH W DRODZE, wabiąc często wątpliwej jakości pokarmem. Dokarmiaj je zbożem oraz warzywami (surowymi lub gotowanymi bez soli, drobno pokrojonymi).Rozdrobniony CHLEB MOŻE BYĆ JEDYNIE KARMĄ UZUPEŁNIAJĄCĄ (nie może być wyschnięty ani spleśniały). Karmienie wyłącznie chlebem przez kilka zimowych miesięcy powoduje ułabędzi choroby układu pokarmowego, osłabienie, a w konsekwencji mniejszą odporność na choroby i zamarznięcie. Karmę należy wykładać w ilości, którą ptaki zjedzą natychmiast, by nie psuła się i nie zamarzała, bo taka szkodzi ptakom.NIE DOKARMIAJ ŁABĘDZI WIOSNĄ, LATEM I JESIENIĄ, gdyż dość jest wtedy naturalnego pokarmu. Ptaki nauczone, że od człowieka można dostać pożywienie, będą się go domagać – nie z głodu czy braku naturalnego pokarmu, a z przyzwyczajenia do łatwiejszego zdobywania „darmowego”posiłku. NIE ULEGAJ ŻEBRZĄCYM ŁABĘDZIOM!!! Niech wiedzione instynktem lecą tam, gdzie jest dość naturalnego pokarmu, gdzie przezimują zdrowiej i bezpieczniej niż nad Zatoką Gdańską, czy w innych miejscach w Polsce. Zaoszczędź właściwej karmy dla łabędzi na dni największych mrozów i sztormów zimowych, gdy ptaki, te które zostaną, będą rzeczywiście potrzebować ludzkiej pomocy.

StacjaOrnitologiczna Muzeum i Instytutu Zoologii Polskiej Akademii Nauk
ul.Nadwiślańska 108, 80-680 Gdańsk 40
tel. 058 308 07 59
stornit@miiz.waw.pl
OgólnopolskieTowarzystwo Ochrony Ptaków
otop@otop.org.pl

Energia jądrowa. Mit i rzeczywistość

Z inicjatywy Stowarzyszenia Ekologicznego Eko-Unia i Fundacji im. Heinricha Bölla 11 października 2007 r. odbyła się debata„Ekonomika energetyki jądrowej na tle polskiej polityki energetycznej”.

Przed polityką energetyczną Polski stoją obecnie wielkie wyzwania. Jednym z najważniejszych są zmiany klimatyczne i konieczność redukcji emisji gazów cieplarnianych.
Jednocześnie potrzebne jest wypracowanie nowych strategii zabezpieczenia dostaw energetycznych. W tym kontekście obserwować można w Polsce proces oswajania opinii publicznej z wykorzystaniem w przyszłości energii atomowej. W debacie publicznej przeważają głosy promujące energetykę jądrową jako tanią, czystą,przyjazną dla klimatu i bezpieczną. Brakuje rzeczowej i wielostronnej analizy różnych aspektów jej produkcji i wykorzystania.

Planowany w oparciu o wydaną przez Fundację im. Heinricha Bölla publikację “Energia jądrowa. Mit i rzeczywistość” cykl debat ma na celu wypełnienie tej luki.

Pierwsze spotkanie poświęcone było ekonomice energetyki jądrowej. Referat wprowadzający przedstawił prof. Stephen Thomas, kierownik zespołu badawczego na Uniwersytecie Greenwich w Londynie, współautor publikacji “Energia jądrowa. Mit i Rzeczywistość”.

Źródło: http://www.boell.pl